85 dingen die je kunt doen bij Angst, Stress en Paniek

Leer hier 85 dingen die je kunt doen bij angst, stress en paniek. Kies wat het meest bij je past en het beste aanvoelt. Probeer deze strategieën, technieken, inzichten en oefeningen rondom angst, stress en paniek in een verhaal voor jezelf in elkaar te zetten en oefen het af en toe. Vraag je zelf: Wat doe je bij angst? Wat doe je bij stress? Wat doe je bij paniek? En wat doe je als een ander in paniek is? Hoe kalmeer je bij angst, stress of paniek? Hoe wordt je weer rustig? Welke oefeningen kan je doen bij angst, stress en paniek? Met deze 85 elementen kan je hier voor jezelf antwoord op geven. Bekijk hieronder ook de gratis online cursus “Omgaan met Angst, Stress en Paniek”.

Scroll hier meteen naar beneden om de 85 dingen te zien die kunt doen bij angst, stress en paniek.

Online Cursus “Omgaan met Angst, Stress en Paniek” (Gratis)

Doe hier de online cursus “Omgaan met angst, stress en paniek”. Als je last hebt van (ernstige) lichamelijke en/of psychische klachten, raadpleeg dan eerst je huisarts voor dat je deze cursus doet. Het volgen van deze cursus is op eigen risico. Lees ook eerst de disclaimer en waarschuwing voor je deze cursus doet.

Coaching bij Angst, Stress of Paniek

Ben je op zoek naar hulp? Laat je coachen! Samen zoeken we uit wat er aan de hand is en wat we er aan kunnen doen. Ik coach met name via telefoon. Het geeft een goede concentratie en je kan het vanuit je eigen, veilige omgeving doen. Je kan het daarbij makkelijk inplannen in je dagelijks leven. Ook kunnen we ook een wandelcoachingsessie doen in de duinen bij Haarlem.

App Maarten voor Info

App of stuur een mail naar maartenamesz@gmail.com (Maarten). De intake doen we via de mail of whatsapp, dus stel gerust vragen. Daarna maken we een belafspraak. Het eerste gesprek is slechts 15 euro!

Tarieven

Telefonische coaching:
-Even kort bellen? Speciaal tarief voor 20 a 30 minuten bellen (kan al wonderen doen) voor 27,50 euro inclusief btw.
-Gratis Intake via app of mail
-Eerste gesprek 15 euro inclusief btw
-49 euro inclusief btw per gesprek van 1 a 1,5 uur.
-Maandkaart: 165 euro per maand inclusief btw (41,25 euro per gesprek).

Wandelcoaching Haarlem
-Gratis intake via app of mail
-59 euro per wandeling
-Bring a friend & split de kosten. 29,50 euro pp.
-Kleine groepjes tot 5 personen. 25 euro pp.

Raadpleeg je huisarts bij hevige stress, angst en paniek

Als je erg worstelt met angst, stress of paniek, raadpleeg je huisarts om je eventueel te laten doorverwijzen naar een psycholoog, of psychiater. Sowieso is het goed om even contact op te nemen met je huisarts, al is het maar om er even over te praten. Als je in een ernstige paniekaanval raakt, bel gewoon 112, of de huisarts en zoek ondertussen hulp bij mensen in je buurt. Als je neigt flauw te vallen, ga snel zitten of liggen zodat je jezelf niet bezeert als je valt. Zorg dat je zo gaat vallen dat je ademwegen vrij blijven. Oefen dus even wat er gebeurt als je lichaam helemaal slap wordt en zoek snel de beste lichaamshouding die je luchtwegen vrij houden. Doe dit terwijl je 112 of de huisarts belt.

Scroll hier meteen naar de 85 dingen die je kunt doen bij angst, stress en paniek

Scroll hier meteen naar beneden om de 85 dingen te zien die kunt doen bij angst, stress en paniek. Hieronder kan je eerst lezen wat angst, stress en paniek zijn, wat de symptomen ervan zijn en wat je er in het algemeen aan kunt doen.

Wat is angst?

Angst is het gevoel dat er iets slechts, naars, gevaarlijks of schadelijks gaat gebeuren. Je krijgt het onmiddellijke en dreigende gevoel dat er iets mis is. Je voelt dat je in gevaar bent. Angst kan verlammend werken, maar het kan ook aanzetten tot vluchten of vechten. Ook camoufleren, of doen alsof er niks aan de hand is, is een angst-respons. Angst komt vaak in golven en heeft ook een overspoelend karakter. Je wordt er door overgenomen of gegrepen, wat je ook doet.

Angst gaat vaak samen met hartkloppingen, verhoogde adrenaline, flink ademen of juist de adem inhouden, heftige emoties of juist even niks voelen, grote of uitpuilende ogen, schichtige blik, verkleinde of korte bewegingen, inkrimpende lichaamshouding, verkrampende spieren, flinke buikspierspanning, droge mond, plotselinge spijsverteringsproblemen en een algeheel naar gevoel (lees de lijst met angst symptomen iets verderop).

Angst-symptomen maken je met name klaar voor een grote vlucht. Je staat even stil om daarna explosief te kunnen handelen. De stilstand kan ook omslaan in “bevriezing”, de zogeheten freeze-respons. Ook een shock-achtige respons kan plaatsvinden, waarbij het handelen totaal verlamd is, omdat de dreiging simpelweg overweldigend is, of omdat je niet mag handelen. Globaal kan je angst-responsen onderverdelen in vechten, vluchten, bevriezen, camoufleren, en totale shock. Dit wordt in het Engels ook wel fight, flight, freeze, camouflage & shock genoemd en zijn psychologisch-biologisch-evolutionaire concepten die erg goed kunnen helpen om te begrijpen in welke angst-modus je zit.

Wie bang is, wordt even een ander persoon, zo voelt het tenminste vaak. Je bent even jezelf niet meer. Angst heeft dus een grote impact op de persoonlijkheid. Het kan je cognitieve functies even gijzelen. Je kan niet meer goed nadenken, niet meer goed communiceren en soms niet goed meer handelen. In angst telt niets meer, behalve de angst zelf. Het neemt je over. Deze situatie is bijna altijd tijdelijk en kan je opvatten als prelude op iets anders. Na de angst kom je dus vaak weer vanzelf in beweging.

In een angstaanval of angstgolf kan de omgeving zeer umheimisch en onveilig aanvoelen. Dit komt door de terugtrekkende beweging die angst heeft. Je deinst terug. Vaak herken je daarom de angst in eerste instantie meer aan de onveilige omgeving dan aan jezelf. Je wil weg uit de omgeving, trekt je terug, maakt jezelf klein, valt stil, of doet alsof er niks aan de hand is. In alle gevallen probeer je jezelf weg te maken. Je wil onzichtbaar zijn, uit de situatie zijn, en vooral dat het gewoon ophoudt.

Het is heel normaal om niet te weten waarvoor je bang bent. Dit maakt het nog moeilijker om het te ondergaan en maakt de noodzaak om er mee om te leren gaan groter. Soms is er dus alleen maar de angst en moet je de golven gewoon uitzitten. Zeker als je vaker bang bent geweest, kan je er aan wennen dat er met de angst zelf niks mis is, als het niks met de huidige situatie te maken heeft. Angst kan weliswaar in het heden getriggerd worden, maar heeft vaak zijn wortels in het verleden.

De oorzaken van angst kan je in vele hoeken vinden. Allereerst kan een (veranderlijke) maatschappij enorme angsten teweeg brengen bij individuen. Dit komt door de afhankelijkheidsrelatie die ieder hiermee heeft. De wetten, mogelijkheden en posities worden maatschappelijk behoorlijk bepaald en gefaciliteerd. Als dit nadelig voor jou uitpakt, kan dit flinke angsten teweeg brengen. Een tweede oorzaak van angsten kan je vinden in familiare kringen. Hoe je opgevoed bent, wat jouw rol was in het gezin en waaraan je hebt moeten voldoen, en op welke wijze, maken enorm uit voor jouw angsten in het hier-en-nu. Je doet namelijk voor een groot deel nog steeds zoals vroeger, ook al leer je iedere dag bij en ontwikkel je jezelf volgens nieuwe en eigen normen. Ten derde hangen angsten erg samen met de eigen persoonlijkheid. Verlangens, ideën, ambities, interne conflicten, manieren van doen, relaties, verwachtingen van anderen, wijze van communiceren, zelfbeelden en alle andere dingen die rondom ieders persoonlijkheid hangen, creëren stress en angst in het dagelijks handelen. Hoe jij zelf denkt, voelt en handelt, maakt veel uit voor de mate van angst die je hebt in het leven.

Angst heeft een functie. Het is informatie. Het vertelt je wat je moet doen. Het is echter niet verfijnde informatie die perfect op de situatie is toegepast. In die zin kunnen we het beter als noodinformatie opvatten. Ook blijft deze noodinformatie nogal hangen in het brein. Het is moeilijk om een oude situatie die voorzien is van een grote angst-impuls om te zetten naar een situatie van acceptatie, vrede, berusting of kalmte. Zo kan je bang blijven voor dingen waar je niet meer bang voor hoeft te zijn. Het leren omgaan met angst is een handige eerste stap in dit proces.

Angst hoort van voorbijgaande aard te zijn. Als je eenmaal veilig bent, hoor je niet meer bang te zijn. Een mate van onzekerheid is heel normaal, maar flinke angst in een rustige omgeving toont dat er iets aan de hand is met je. Dit vereist onderzoek, iets dat je vooral met een professional moet uitzoeken. Ga het niet alleen zitten uitvorsen, vaak heb je iemand nodig die je even over de brug kan helpen. Zoek dus hulp.

Als de angst voorbij is is, zet het zich om in ruimte, behagelijkheid, vrijheid, losheid, ontspanning, moeheid, lichtheid of vredigheid. Je kunt dus aan deze gevoelens ontdekken dat je er doorheen bent. Kalmte en acceptatie ontstaan vaak gedurende de angst, als je er mee om kunt gaan. De angst is er dan wel, maar heeft je niet overgenomen.

Symptomen van angst

Angst-symptomen kunnen zijn: weg willen, vlucht-gevoel, gevoel dat er iets mis is, wegtrekkende energie, bleek gezicht, koud, rillerigheid, zweten, koud zweet, trillende ledematen en lip, verlammend gevoel, draaierig zijn, onderspanning hebben, flauw voelen, blackouts hebben, hoge hartslag, hartkloppingen, druk op de borst, hevige ademhaling, stokkende ademhaling, onmachtig voelen, gevoel van overrompeld worden, gevoel van leegte, desoriëntatie, dissociatie, isolement, gevoel van verlies, gevoel van groot gevaar, buikspierspanning, gevoel het niet meer aan te kunnen, gevoel van breken, gevoel van niet weten wat er gebeurt, bevangen zijn, glazigheid, kippenvel, heftige emoties of juist even niks voelen, grote of uitpuilende ogen, schichtige blik, verkleinde of korte bewegingen, inkrimpende lichaamshouding, verkrampende spieren, droge mond, plotselinge spijsverteringsproblemen en een algeheel naar gevoel.

Wat moet je doen bij angst?

Zoek bij angst een veilige omgeving op. Zorg dat je tussen mensen bent die je vertrouwt of juist eventjes alleen bent als je dat prettiger vindt. Hou je telefoon bij de hand om 112 of de huisarts te bellen als je het gevoel hebt dat het helemaal mis gaat. Bedenk ook even naar wie je toe gaat als de angst heel veel erger wordt. Is er een buurman, buurvrouw, vriend of vriendin die je kan helpen? Als je neigt flauw te vallen, ga dan zitten, check hoe je valt als je lichaam slap wordt en zorg dat daarbij je luchtwegen vrij blijven. Bel ondertussen 112 of de huisarts.

Als de angst niet omslaat in paniek en ook niet ernstige lichamelijke klachten geeft, probeer de angstgolven dan uit te zitten. De angst kan wel dagen, weken of maanden aanhouden, maar de golven zijn meestal kortstondig. Ook heb je golven binnen de golven. Laat deze rustig passeren en doe er niks mee. Focus ondertussen (met je hoofd) op rust en laat jezelf ademhalen. Je hoofd zelf hoeft niet rustig te zijn, maar is wel de bron van rust in jouw omgeving. Focus dus op rust, vanuit je hoofd, naar de omgeving toe. Breng daarmee rust in jouw omgeving. Kijk naar de dingen om je heen en geef ze rust. Maak dus maak de stoel en de lamp rustig. Maak je tafel rustig. Voel jezelf ondertussen ademhalen. Neem daarnaast een accepterende en liefdevolle houding aan naar jezelf en de angst. Wees dus een liefdevol en rustig persoon. Hoe zou je een klein kindje geruststellen? Met liefde, zachtheid, kalmte en rust. Je hoeft even niks te doen, behalve te wachten en te ademen. Je wacht tot de golven weer gaan liggen, dit gebeurt vanzelf. Wacht tot je moe wordt of gaat gapen. Dat is een teken dat de golven even voorbij zijn. Pak dit moment van rust. Als je voelt dat je lichaam wil bewegen, ga dan rustig wandelen of iets anders wat je prettig vindt. Zoek eventueel wat afleiding, doe wat lichte werkzaamheden zoals schoonmaken en ga rustig verder met de dag. Hou je buiten hectiek en zorg dat je geest en lichaam wat kunnen herstellen via rust, gezonde lichaamsbeweging en gezond eten. Doe geen gekke dingen. Neem tot slot contact op met je huisarts op om te vertellen wat er aan de hand is met je.

Wil je weten wat je nog meer kunt doen tegen angst? Scroll hier meteen naar beneden om de 85 dingen te zien die kunt doen bij angst, stress en paniek.

Doe ook de Online Cursus “Omgaan met Angst, Stress en Paniek door Maarten Amesz“. In de cursus leer je oefeningen, technieken en inzichten in een vloeiend verhaal toe te passen. Je leert een makkelijk te onthouden basisformule waarmee je door angst, stress en paniek heen kunt komen.

Wat is Stress?

Wanneer je stress ervaart, voel je dat er iets moet gebeuren, meestal op een vooraf bepaalde manier, vaak met bijgaand beeld in je hoofd. Er ontstaat hiermee een gevoel van onontkoombaarheid. Stress geeft je een vecht- of vluchtgevoel en maakt je hiermee actiebereid. Vandaar dat stress vaak gepaard gaat met verhoogde hartslag, neiging tot bewegen, onrustige ledematen, vernauwende focus, droge mond, spanning in de buik, hogere energie, en verhoogde gevoel van aanwezigheid. Deze stress-symptomen brengen je in staat van paraatheid. Je hebt een soort “erop-of-eronder-gevoel”.

Stress gaat in eerste instantie dus om het hebben van weinig opties binnen bepaalde doelen. Het moet precies goed gaan, met weinig foutmarge. Het heeft de connotatie van dwang en perfectie. Bij een presentatie is het bijvoorbeeld de bedoeling dat je goed uit je woorden komt en blijft praten. Je moet het liefst ook nog een beetje leuk en grappig zijn. Ook je lichaam wordt gezien en geïnterpreteerd door anderen. Hierdoor heeft het weinig bewegingsvrijheid. Het moet aan bepaalde eisen voldoen. Stel, je krijgt een blackout tijdens je presentatie? Of je doet raar met je armen? Dan faal je een beetje voor je gevoel hierin. Omdat de blackout dus van te voren geen optie is, ervaar je van te voren al een grote stress. Ook zomaar weglopen, of even een tijdje niks zeggen, is meestal geen optie bij een presentatie. Hiermee blokkeer je dus talloze opties en routes. Dit vernauwt je keuzemogelijkheden en “dat wat er mag gebeuren”. Deze vernauwing is het gevoel van stress. Bijna niets mag. Vele opties zijn afgesloten. Stress, op deze manier opgevat, is het afsluiten van opties of mogelijkheden binnen een vooropgesteld doel.

Een tweede belangrijke factor bij het gevoel van stress is “dat wat er op het spel staat”. Als je net een kindje hebt gekregen en een hypotheek hebt afgesloten voor je nieuwe huis en je raakt een week later ineens je goed betaalde baan kwijt, dan schiet de stress omhoog. Minder geld verdienen is immers geen optie nu. De zorg voor je kindje staat namelijk op het spel. De afgesloten mogelijkheid van een goed betaalde baan voelt nu extra zwaar door wat er op het spel staat.

Een derde fenomeen dat stress bepaald, is “hoe je er mee omgaat”. Het gaat hier om jouw eigen psyche, jouw innerlijk, jouw gevoelens, jouw moraal, jouw zelfbeeld, jouw verwachtingspatroon, jouw ervaring, jouw verleden, jouw wijze van doen, jouw waarden, jouw interpretaties, jouw zelfgevoel, kortom: alle dingen die met jouw persoonlijkheid en karakter te maken hebben. Vind je het echt vreselijk om een blackout te krijgen? Dan zul je nog meer stress ervaren bij een presentatie. Heb je wel vaker blackouts, weet iedereen ervan, en kan je er ook wel om lachen? Dan zal de stress als iets minder zijn als je een presentatie moet houden.

Een vierde belangrijke factor in het ervaren van stress is je eigen persoonlijke vangnet en situatie. Heb je een partner? Heb je een goede relatie? Heb je goede vriendschappen? Ben je financieel gezond? Heb je een plek om te wonen? Woon en werk je in een veilige omgeving? Kan je goed rondkomen? Moet je hard werken? Kan je genoeg rust en pauze nemen? Geniet je van het leven? Al dit soort thema’s maken uit in het ervaren van stress. Als één ding in je leven niet zo goed gaat, dan is er altijd al het andere nog om dit op te vangen. Gaat veel slecht en sta je ineens weer voor een nieuwe uitdaging, of mislukt iets heel erg? Dan geven de slechte omstandigheden de nieuwe uitdaging nog meer beladenheid en voelt dit nog stressvoller.

Tot slot maakt jouw sociale vangnet uit voor de mate van stress die je ervaart. Jouw vrienden, familie, buren en mensen om je heen maken uit voor de mate waarin je kan vallen als het misgaat. Sta je helemaal alleen? Dan is iedere beslissing stressvol. Heb je veel sociale hulp? Dan maakt het allemaal al wat minder uit als de dingen niet zo gaan als ze zouden moeten gaan.

Symptomen van Stress

Stress-symptomen kunnen zijn: korte aandachtspanne, bewustzijnsvernauwing, prikkelbaar zijn, stemmingswisselingen, slecht gesprekken kunnen voeren, slechte concentratie, eenzijdige focus, piekeren, razende gedachten, de hele tijd iets moeten, weinig tolerantie, verhoogde hartslag, droge mond, zweten, onrustige ledenmaten, neiging tot bewegen, snel boos of geïrriteerd, frustratie, zeurderigheid, afhankelijkheid en aanhankelijkheid, licht verdrietig, somberheid, neurotische energie, plotselinge moeheid, niet goed kunnen ontspannen, licht slapen of niet kunnen slapen, niet goed kunnen nadenken, veel spanning hebben, draaierig zijn, onderspanning hebben, flauw voelen, blackouts hebben, spanning in de kaak, spanning in de ogen, knarsetanden, buikspanning, buikpijn, constipatie, gevoel van onveiligheid, gevoel van risico, gevoel van naderend gevaar, ijsberen, niet kunnen focussen, geen diepgang kunnen vinden of oppervlakkigheid, doelloosheid, obsessief en eenzijdig handelen, tunnelvisie, zinloosheid.

Ga altijd naar een huisarts als je je afvraagt wat er met je aan de hand is. Ga bij angst, ernstige stress en paniek sowieso naar een huisarts en laat je eventueel doorverwijzen naar een psychloog of psychiater.

Wat moet je doen bij stress?

Stress hoort bij het leven als dat je waar je gestrest voor bent de moeite waard is. Onderzoek dus dat wat jou gestrest maakt. Klopt dit? Is dit iets waar je voor wilt gaan? Weet je het zeker? Als dit zo is, dan kan je rust vinden in het feit dat het moet. Je zit in de tunnel, je moet er doorheen. Accepteer vervolgens binnen de tunnel alle vervelende uitkomsten. Dit geeft kalmte. Je wil niet dat het mis gaat, maar het kan wel. Dat is niet erg. Dingen mogen mis gaan, ook als ze belangrijk zijn. Blijf ondertussen gefocust op de rust. Maak je hoofd rustig voor het stressvolle event, of episode. Ga vanuit daar een relatie aan met de taak de je hebt, vanuit de kalmte en rust die je net gecreëerd hebt. Gebruik je ademhaling om je lichaam de stress af te laten vloeien en focus zelf op kalmte en de taak. Als het event begonnen is, wees de taak, niet de stress. De stress wordt geregeld door je ademhaling, niet door jou. Als de stress van de taak je toch overneemt, keer dan meer naar jezelf. Wees je lichaam, beweeg, haal adem. Laat de stress afvloeien door je lichaam en laat de taak wat meer los.

Als je stress hebt die niet de moeite waard is en het is stress die je liever niet wil, kijk dan of je de oorzaak ervan weg kan nemen. Als dit niet lukt en je ontkomt er niet aan, hou er dan een relatie mee. Probeer de stress niet weg te maken of te negeren, maar open jouw houding ernaar en communiceer ermee. Kijk er naar, praat er tegen (in jezelf), maak er contact mee. Vraag wat het van jouw wil en geef dan antwoord. Het praten zelf werkt goed om de stress te ontdoen van de punt-achtige pressie die het heeft. Het contact maakt het breder, diffuser en minder als één ding. In een stressor (dat waar je gestrest voor bent) zitten vele componenten. Haal ze uit elkaar. In deze open houding naar het object van de stress zitten pieken en dalen. In het dal wordt je met rust gelaten. Neem die rust om te ontspannen. Ga even wat anders doen, beweeg wat, doe wat licht werk om het gevoel van de dag weer terug te krijgen. Als je door de stress weer op de schouders wordt getikt, vraag je weer wat het wil. Dit vindt allemaal plaats binnen de zelfdialoog. In de dynamiek tussen dal en piek, wordt het geheel rustiger. Dynamiek maakt het geheel dus minder sterk. De pieken worden dus kleiner en de dallen minder diep. Zo kom je weer terug bij jezelf en weet je eigenlijk niet eens meer wat nou het probleem was. Je bent er voorbij.

Als de stress je niet meer los laat, dan is er sprake van een conflict. Voer dan dit conflict tot je er door heen schiet en het conflict bent. Spreek jezelf (tegenover jezelf) uit. Wees boos, kom op voor jezelf, wordt nog wat bozer en stap in de frustratie, onrecht, onmacht of wat zich ook afspeelt in het conflict dat je hebt met hetgeen jou niet meer loslaat. Soms moet je door het conflict heen om het los te kunnen laten. Beperk schade terwijl je het conflict voert. Voer het conflict ook in je eigen geest en niet daadwerkelijk met een ander. Doe geen rare dingen. Het is jouw conflict.

Scroll hier meteen naar beneden om de 85 dingen te zien die kunt doen bij angst, stress en paniek.

Let op bij langdurige stress

Langdurige stress is erg zwaar. Je bent voortdurend in staat van actiebereidheid waardoor je niet helemaal tot rust kan komen. De situatie wordt nooit opgelost zodat je er even niet meer mee bezig hoeft te zijn. Er is geen “reset” meer. Deze zogeheten lifestyle stress moet je absoluut met een professional aanpakken. Op alle fronten moet je kijken of je rust en reset terug kunt krijgen in je leven.

Wat is Paniek?

Paniek is een plotselinge, overweldigende angstreactie. Je verliest voor een groot deel de controle waardoor je niet meer goed kunt denken en handelen. Paniek kan leiden tot een shock, maar ook juist leiden tot een pijlsnelle vluchtactie om van daadwerkelijk gevaar meteen weg te zijn. Paniek kan gepaard gaan met hyperventilatie, of zeer hevig ademhalen, of juist stokkende ademhaling. Ook kan je hartkloppingen en druk op de borst ervaren. Je kan het ook plotseling heel koud krijgen, flauw vallen, of nauwelijks nog kracht en energie hebben. Paniek geeft je het gevoel dat je dood gaat of in zeer groot gevaar bent. Je hebt het gevoel dat je meteen moet handelen, ook al lukt dit soms nauwelijks.

Bij paniek wordt het denken uitgeschakeld. Alles in je lichaam en geest zegt dat je nu moet handelen. Dit handelen kan dan weer in de vlucht, de confrontatie, verlamming of shock resulteren. Je kan je ook doodstil houden, puur uit grote onmacht tegenover het gevoelde gevaar.

Paniek ontstaat daar waar je het gevoel hebt dat je leven in gevaar is. Dit kan een feitelijke situatie in het hier-en-nu zijn, maar het kan ook te maken hebben met oude angsten. Als kind kan iets zo dreigend geweest zijn, dat je er niet doorheen hebt kunnen gaan. Je hebt dan niet geleerd om met deze angst om te gaan, waardoor het zich als paniek-reactie genesteld heeft. Hierdoor weet je vaak later in je leven niet wat er aan de hand is, aangezien er in het hier-en-nu niet echt een goede reden voor paniek is. Zo houdt de paniek-reactie zich in stand. Het kan zich niet omzetten naar mildere vormen van bijvoorbeeld onzekerheid, of lichte angst, of helemaal verdwijnen.

Symptomen van Paniek

Paniek-symptomen kunnen zijn: het gevoel dat je dood gaat, shock, overweldigend gevoel van groot en direct gevaar, gevoel van lichamelijke nood, onmiddellijk weg willen, zeer snelle en oppervlakkige en hoge ademhaling, hyperventilatie, stokkende ademhaling, druk op de borst, druk op de keel, gevoel van overgeven (braken), grote ogen, radeloosheid, het gevoel nu iets te moeten doen, stevige hartkloppingen, slappe armen en benen, immense buikspanning, gevoel uit je lichaam te treden, gevoel van zwaar dreigend gevaar, niet meer kunnen denken, slecht kunnen praten, niet meer weten wie je ben, verwardheid, gevoel van grote onmacht, schichtig om je heen kijken, momenten van euforie tussen de golven door, gevoel van flauwvallen en daadwerkelijk flauw vallen, draaierig zijn, onderspanning hebben, blackouts hebben, wegtrekkende energie, zeer hevige emoties zoals boosheid of verdriet, droge mond, spierverkramping, plotselinge spijsverteringsproblemen, zeer ellendig voelen.

Twijfel je of je aan paniekaanval hebt? Bel 112 of je huisarts. Er kan ook iets anders met je aan de hand zijn. Alleen een arts kan dit nagaan.

Wat moet je doen bij paniek?

Zoek bij paniek een veilige omgeving op en probeer je ademhaling enigszins rustig te houden. Zorg dat je niet gaat hyperventileren of stopt met ademhalen. Bel bij ernstige paniek je huisarts, of 112 en zoek ondertussen hulp bij iemand in je buurt. Zorg ook dat je snel gaat zitten of liggen zodra je voelt dat je flauw valt. Zorg dat je zo valt, dat je luchtwegen vrij blijven. Oefen dit voor je flauw valt. Als je dreigt flauw te vallen, bel meteen 112 en zoek nog hulp in de buurt als dat gaat.

Neem na een paniekaanval altijd contact op met je huisarts. Het gaat hierbij niet alleen om het doorspreken van de paniek zelf, maar ook om het erachter komen of je “slechts” last hebt van paniek zelf. Er kan namelijk ook meer aan de hand zijn met je lichaam.

Paniek voelt als een heel lichamelijk fenomeen. Het kan getriggerd worden door het heden, maar ook door het verleden. Zeker als blokkades van oude trauma’s plotseling doorbroken worden, kan de paniek toeslaan. Ineens spoelt de oude angst over je heen. Omdat er in het hier-en-nu niet echt daadwerkelijk gevaar is, kan dit heel verwarrend zijn. Zeker als het oude angsten zijn, is het goed om de paniek te leren omgaan. Ga ook altijd naar de huisarts en sta jezelf toe 112 of de huisarts te mogen bellen gedurende een paniekaanval. Alleen al het idee dat je 112 of de huisarts kan bellen, maakt je al rustiger.

85 dingen die je kunt doen bij Angst, Stress en Paniek: Stel je eigen lijst samen.

Er zijn vele dingen die je kunnen helpen bij angst, stress en paniek. Alle elementen die hieronder beschreven zijn, helpen je er doorheen te komen, er even pauze van te nemen, er los van te komen, of er meer grip op te krijgen. Het gaat er dus om dat je leert er mee om te gaan. Hierdoor vermindert de impact van de stress, angst en paniek en worden de golven minder groot. Zodra je er mee om leert gaan, kan je kortstondig juist het omgekeerde voelen; de angst, stress, of paniek kan intensiveren. Dit komt omdat je er contact mee maakt, waardoor het er juist meer mag zijn. Het kan zelfs zo erg zijn dat je juist even in paniek raakt ervan. De angst wordt dan zo groot dat het oncontroleerbaar voelt. Als dit het geval is, ga hier gewoon rustig door heen. Hou je telefoon bij de hand en bel 112 als je het echt niet meer weet. Probeer ondertussen je ademhaling enigszins rustig te krijgen. Als de paniek is gaan liggen, neem dan contact op met je huisarts en vertel wat er aan de hand is. Laat je eventueel doorverwijzen naar een psycholoog of psychiater.

Kies de elementen die je aanspreken, schrijf ze eventueel op voor jezelf en maak er een klein verhaal van. Dan kan je in tijden van angst bijvoorbeeld zeggen: “rustig doorademen, even een fijne omgeving opzoeken, ik bel straks een vriend of vriendin op om er over te praten en ondertussen wacht ik tot het voorbij is, straks voel ik me weer beter en kan ik weer ontspannen”. Doe alleen wat werkt en laat de rest links liggen.

Coaching bij Angst, Stress of Paniek

Ben je op zoek naar hulp? Laat je coachen! Samen zoeken we uit wat er aan de hand is en wat we er aan kunnen doen. Ik coach met name via telefoon. Het geeft een goede concentratie en je kan het vanuit je eigen, veilige omgeving doen. Je kan het daarbij makkelijk inplannen in je dagelijks leven. Ook kunnen we ook een wandelcoachingsessie doen in de duinen bij Haarlem.

App Maarten voor Info

App of stuur een mail naar maartenamesz@gmail.com (Maarten). De intake doen we via de mail of whatsapp, dus stel gerust vragen. Daarna maken we een belafspraak. Het eerste gesprek is slechts 15 euro!

Tarieven

Telefonische coaching:
-Even kort bellen? Speciaal tarief voor 20 a 30 minuten bellen (kan al wonderen doen) voor 27,50 euro inclusief btw.
-Gratis Intake via app of mail
-Eerste gesprek 15 euro inclusief btw
-49 euro inclusief btw per gesprek van 1 a 1,5 uur
-Maandkaart: 165 euro per maand inclusief btw (41,25 euro per gesprek).

Wandelcoaching Haarlem
-Gratis intake via app of mail
-59 euro per wandeling
-Bring a friend & split de kosten. 29,50 euro pp.
-Kleine groepjes tot 5 personen. 25 euro pp.

85 dingen die je kunt doen bij Angst, Stress en Paniek

Let op! Raadpleeg eerst je huisarts bij lichamelijk en/of psychische klachten voor je deze lijst toepast. Ook is het lezen en/of toepassen van onderstaande elementen op eigen risico. Lees ook eerst de Algemene Voorwaarden, Disclaimer en Waarschuwing.

  1. Ademen
    Zodra je stress ervaart en zeker bij paniek of angstgolven, ga je vaak heftig ademhalen, soms onderbroken door een stokkende ademhaling (stokken betekent “adem stoppen/inhouden”). Hevig ademen is een natuurlijke reactie en helpt enorm om stress af te vloeien. Het is dus belangrijk dat je dit zoveel mogelijk kan laten gaan. Laat jezelf dus ademen. Het haalt je meteen uit stress-gedachten, het maakt je hoofd licht, geeft kalmte en zorgt soms zelfs voor een glimlach op je gezicht binnen de stress-episode. Probeer je ademhaling te volgen (te laten gaan) in plaats van te controleren, dat voelt vaak het meest ontspannend en bevrijdend. Met name bij stress en milde angst werkt dit goed.

    Probeer bij angst en paniek je ademhaling in de goede zone te houden. Dat betekent dat je enerzijds niet stopt met ademen en anderzijds dat je niet gaat hyperventileren. Hyperventilatie herken je aan het heel hoog ademen in de bostkast/keel/mond op een heel hoog tempo. Bij hyperventilatie denk je dat je niet genoeg adem krijgt, terwijl je juist meer dan genoeg krijgt. Je kan meestal niet goed meer uitademen. In dat geval kan je de ademhaling rustiger en dieper proberen te maken door je hand op je navel te leggen, naar je hand te kijken en deze op en neer te laten gaan in een rustiger tempo dan je nu doet. Je wil naar een zogeheten buik-ademhaling toe. Let hierbij dus vooral op goed uitademen. Duw de lucht naar buiten vanuit je buik.

    Hyperventilatie is best een natuurlijke reactie. Het is een zeer verhoogde ademhaling, die heel veel zuurstof naar je hoofd brengt, waardoor je je licht in je hoofd voelt. Diezelfde lichtheid hoort daarna de angst en paniek te reduceren en vanzelf de adem weer rustig te krijgen. Even hyperventileren is niet erg, maar probeer het wel te reguleren en te kalmeren. De hyperventilatie hoort namelijk te stoppen door de lichtheid in het hoofd, iets dat je kalmeert.

    Als je de hyperventilatie niet onder controle krijgt, bel dan 112 en blijf proberen het terug te brengen door goed uit te ademen. Ga ondertussen op bed zitten en zorg dat je goed valt als je flauw valt. Waarschuw ook iemand in de buurt, maar kijk uit met opstaan en lopen als je neigt flauw te vallen.
  2. Kijken
    Om je heen kijken is een hele natuurlijk neiging en handeling bij angst, stress en paniek. Je scant je omgeving op dreiging, op oriëntatie en wellicht op hulp. Je wil weten waar je bent en met wie.

    Het kijken zelf geeft hierin al houvast. Het gaat dus niet eens persé om wat je ziet. Puur het feit dat je jezelf toestaat rond te kijken, geeft houvast en daarmee rust. Bij paniek gebeurt dit vanzelf al in extreme mate. Je ogen schieten rond. Bij stress kan je deze neiging ook hebben, je wil als het ware alle opties open houden en niet bevangen raken door iets of iemand. Mogen kijken geeft het gevoel van vrijheid op dat moment.

    Het kan zijn dat je bij angst, stress of paniek juist het tegenovergestelde doet: een starre blik houden. Dit heet ook wel tunnelvisie. Dit kan te maken hebben met dat je geen contact wil maken met een ander. Het kan zijn dat je de eigen gevoelens en gemoedstoestand liever verborgen houdt, of gewoon niet afgeleid wil worden. Een starre blik kan ook komen doordat je bevangen raakt door het object van de angst. In beide gevallen kan je de starre blik toelaten, het geeft namelijk veiligheid.

    Vlak na een stressgolf (en soms tijdens) kan het ook heerlijk zijn om te staren. Je kijkt wel om je heen, maar focust niet meer. Je oogspanning gaat dan omlaag en je blik wordt wazig. Je kan dit ook een beetje opzoeken als het werkt voor je. Laat je ogen en de omgeving rustig wazig worden en voel je ogen en lichaam daardoor iets ontspannen.

    De ogen spelen een grote rol in de waarneming en gaan flink aan de slag bij angst, stress en paniek. Zo lang je voelt dat je er veilig van wordt en dat het dus helpt, laat het vooral gaan. Verken de verschillende blikken die je hebt en onthou wat werkt voor je.
  3. Focus op Rust
    Focussen op rust doe je met je hoofd. Het hoort een rust, kalmte, lichte moeheid en ontspanning te rondom de ogen te geven. Je gedachten mogen heus nog steeds rondrazen, daar gaat het niet om. Het gaat om de bron van jouw cognitie, niet om de inhoud. Deze focus is relationeel van aard, dat betekent dat jij de bron bent (jouw hoofd, of eventueel jouw lichaam) en vanuit daar rust naar de wereld om jouw heen brengt. Jouw hoofd kalmeert dus alles om zich heen.

    Het focussen op rust werkt goed bij stress, angst en paniek. Samen met de ademhaling geeft het een enorme basale veiligheid, zelfs binnen onveilige situaties. Je ademt, en focust op rust. Dat geeft ruimte om te handelen, ook al is dit handelen “alleen maar zitten terwijl je wacht op moeheid”.

    Bij paniek kan het focussen op rust meer vanuit het lichaam nodig zijn, omdat je wellicht verward bent of niet meer goed kan focussen. In dat geval kan je rust in je lichaam vinden door rustig te ademen. Je kan voelen dat je met je ademhaling je lichaam rust geeft en dat je hoofd (inclusief de ogen) vanzelf volgen.
  4. Veilige omgeving
    Wie angstig of paniekerig is, kan het beste even naar een veilige en vertrouwde omgeving gaan. Voor de één is dit de eigen slaapkamer, voor de ander ergens op de hei in de natuur, of juist bij een vriend of vriendin thuis. Waar voel jij je het meest veilig? Ga daar naar toe als je merkt dat je erg angstig bent. Als de angst te hoog is, je in flinke paniek raakt of voelt dat je flauw gaat vallen, blijf dan waar je bent en zoek een plek waar je kan gaan zitten. Waarschuw iemand om je heen en bel ondertussen 112, of de huisarts.

    Je kan binnen een onveilige omgeving ook bewust focussen op de dingen die jij als veilig ervaart. Zo kan je binnen een bewegende mensenmassa je focussen op een lantaarnpaal of ander object, terwijl je even op een bankje zit. Ook thuis kan je zittend tussen alle dingen in je kamer luisteren naar een vogel buiten, of kijken naar een plant. Focus op die dingen die jou een veilig gevoel geven en laat dat eventjes jouw wereld zijn. Kies een paar dingen uit en switch daartussen. Hou het vloeiend.

    Ook bij stressvolle taken kunnen bepaalde objecten in de omgeving je een veilig gevoel geven. Een zangeres die haar stem opwarmt voor een optreden, een timmerman die zijn gereedschap netjes legt en een voetballer die zijn of haar sokken perfect optrekt voor de wedstrijd, zijn allemaal voorbeelden van het reduceren van de complete wereld om zich heen tot een paar veilige en vertrouwde dingen. Deze dingen treden op de voorgrond en de rest verdwijnt naar de achtergrond. Deze vorm van tunnelvisie of fixatie kan je helpen vlak voor belangrijke events of taken. Zoek dus iets veiligs en neem daar houvast aan.
  5. Liefdevolle houding
    In een liefdevolle houding naar angst, stress en paniek ben je zacht, verwelkomend, lief, ontvangend en accepterend naar de angsten toe. In plaats van dat je het weg wilt werken, of probeert te controleren, of uit te schakelen, neem je een houding aan die liefdevol is. Deze houding is naar jezelf als wezen, mens en persoon, waar de angsten ook bij horen. Jij bent diegene die bang is. De liefdevolle houding is een ontmoetende houding. Het creëert een soort bassin waarin de ellende, het ongeluk, de angsten en al wat je liever niet hebt er even mag zijn. Zo neutraliseer je de impact ervan.
  6. Iets vastpakken
    Pak een pen, of een kussen of zelfs je eigen onderarm. Kijk of dit je rust geeft. Iets vasthouden kan letterlijk een enorme houvast geven. Je kan tijdens een presentatie een pen vasthouden, en tijdens een paniekaanval een kussen vastpakken bijvoorbeeld. Dit soort houvast zorgt ervoor dat je kan aarden via iets in de wereld.
    Wissel het vasthouden eventueel af. Leg iets weer weg en pak even iets anders tussendoor. Hou het dus vloeiend en dynamisch.
  7. Je lichaam het laten doen & monitoren
    Angst, stress en paniek hebben behoorlijke lichamelijke uitwerkingen zoals je bovenaan deze pagina bij de symptomen hebt kunnen zien. Het grote voordeel hiervan is dat je het lichaam de boel weer kan laten oplossen. Vertrouw dus op je lichaam dat jou weer kalm maakt. Met name als je geen idee hebt wat er aan de hand is, je gek wordt van gedachten, alleen nog maar kunt piekeren, of heel erg in de war raakt, is je lichaam je grootste vriend(in). Je kunt hierbij je lichaam volgen zoals je ook de ademhaling kan volgen. Als je lichaam wil eten, eet dan. Als je lichaam wil drinken, drink dan. Als je lichaam wil rusten, rust dan. Als je lichaam wil bewegen, beweeg dan.

    Bij paniek is je lichaam in grote staat van paraatheid. Het lichaam wil dat jij alert bent, in het hier-en-nu. Wees dat vooral dus, laat toe dat je schichtig rondkijkt, geen idee hebt wat er gebeurt en zwaar ademt. Je geest wordt dus helemaal aanwezig, omdat je lichaam je dit vertelt. Ook heb je hierin de taak om je lichaam te monitoren. Je hart klopt snel, je ademt snel en je hele lichaam zindert. Check voor jezelf of dit oké is. Bij paniek laat je dus niet je lichaam het alleen doen. Je lichaam gaat er doorheen en jij monitort en gaat hulp inschakelen als het niet meer gaat.

    Bij stress wil je lichaam vaak focus. Het begint dingen uit te zoeken om houvast in te vinden en het sluit allerlei informatie uit de omgeving uit. Er ontstaat tunnelvisie. Laat dit vernauwende bewustzijn toe en zoek houvast. In het lichaam kan het zinderen van de stressgolven. Hier is niks mis mee. Laat ze gewoon gaan terwijl je je hoofd kalm houdt voor het stressvolle event, je houvast in de wereld uitzoekt en gewoon gaat doen wat je moet doen. Adem vooral door.
  8. Bewegen
    Beweging helpt om stress af te vloeien en zorgt ervoor dat het lichaam zich prettig voelt bij de staat van paraatheid waar het in verkeert. Beweging maakt dat je niet verlamd raakt van de angst, stress, of paniek. Daarmee geef je jezelf het gevoel opties te hebben in de stressvolle situaties. Je kan als het ware makkelijk vluchten of vechten of alsnog stil gaan staan. Zorg dus dat je blijft bewegen als je angstig bent, in de stress geschoten bent of zelfs wanneer je in paniek bent. Kijk en voel voor jezelf hoe je wil bewegen en in welke mate. Je kan gaan hardlopen, gaan wandelen, thuis gaan ijsberen, of zittend op bed met je tenen en vingers bewegen. Ook de ademhaling is een beweging van de borstkas. Voel dat het bewegen prettig is, wees er dus eventjes bij met je gedachten. Voel je lichaam “levendig” worden in het bewegen. Het haalt de stress, angst en paniek niet weg, maar het houdt je uit de verlamming, bevriezing, shock en overweldiging van stress-, angst- en paniekgolven. Het geeft daarnaast ook afleiding. Je bewustzijn vernieuwt zich eventjes en legt een laagje over de situatie heen. Beweging geeft je het gevoel dat je de angst, stress en paniek beter aankan.

    Hou de beweging dynamisch. Wissel het dus af met rust. Forceer het ook niet, maar luister goed naar wat je lichaam wil.

    Ga bij paniek of flauwte op bed zitten, of ergens anders waar je je niet kan bezeren als je flauw valt. Maak dan kleine bewegingen met de vingers, handen, schouders, tenen etc. Hou het veilig.
  9. Praten
    Tijdens angst, stress, of paniek kan praten heel goed helpen. Je kan tegen jezelf praten (ook hardop) of met iemand die je vertrouwt. Praten activeert het sociale gedeelte in jezelf en geeft daarmee een hulp-gevoel. Je komt uit de gijzeling van gedachten, of de bevriezende gedachten die bij angst en paniek kunnen ontstaan. Alleen al het geluid van praten kan kalmerend werken. Je hebt automatisch het gevoel dat je er minder alleen voor staat.

    Wanneer je op het hoogst van de paniekgolf bent, kan je vaak niet goed meer praten, of heb je er geen zin in. Hierin kan je gewoon weer terugvallen op ademen. Net na piek in de paniekaanval kan je het praten gebruiken om weer een beetje op aarde te komen en bij de wereld te zijn. Ook vlak voor de piek kan praten je het gevoel geven de piek iets beter aan te kunnen. Hierin heeft het een coachend effect. Je helpt jezelf er doorheen.

    Bij stress kan praten met een ander soms juist vervelend zijn. Dit is afhankelijk van je karakter. Voel gewoon of je jezelf aan het afsluiten bent, of dat je juist je openheid en socialiteit wil behouden en ga daar in mee. Zeg tegen mensen dat je nu even niet kan praten als je in de tunnelvisie gaat en houvast zoekt.

    Rondom het proces van angst, stress en paniek is het in het algemeen goed om met mensen er over te praten. Laat weten wat er met je aan de hand is. Je hoeft hierbij niet het achterste van je tong te laten zien. Het gaat er gewoon om dat jij eventjes contact maakt over jouw situatie. Daarmee krijg je het gevoel er niet helemaal alleen voor te staan. Dat helpt om de angst, stress en paniek te reduceren.

    Zoek bij angst, stress, of paniek hulp bij mensen om je heen. Ga het niet alleen zitten uitvorsen. Besef hierbij dat niet iedereen de beste en perfect aansluitende hulp voor jou heeft. Dat is ook niet nodig. Blijf gewoon zoeken tot je de juiste persoon gevonden hebt. Ondertussen kan je van iedereen wat leren. Je hoeft er niet in één keer uit te komen, het is een proces.
  10. De angst uitspreken en tastbaar maken
    Als je uitspreekt waar je bang voor bent, wordt het een reëler object. Daarmee word je strijdbaar en onderzoekend. Je kan ontdekken hoe het precies in elkaar steekt en zo kan je wikken en wegen of het daadwerkelijk iets is om bang voor te zijn. Je kan het dan verder onderzoeken en bespreken met een professional of iemand in je omgeving die je vertrouwt. Zo krijg je meer grip op het object van de angst, waardoor het iets van het gewicht, impact en grootte verliest. Het is maar angst, meer niet, zo voel je je daarna. Besef wel dat je met het uitspreken van de angst er een beetje de confrontatie mee aangaat, waardoor het dus tijdelijk kan verergeren. Als dat teveel is, spreek het dan niet uit, laat het met rust en laat het over aan je lichaam. Adem dan vooral rustig door.

    Stress en angst hebben meestal te maken met iets dat zich nog niet gemanifesteerd heeft. Ofwel het is een ongemanifesteerd object uit het verleden, of hetgeen we bang voor zijn moet nog plaats vinden. Het is dus een soort intuïtie, vanuit het verleden, of naar de toekomst. Als je hier jouw eigen gedachten, zorgen, angsten en stress tastbaar maakt door het uit te spreken, dan ontstaat er in het hier-en-nu contact. Je hebt een soort tussenobject. Dus stel, je bent bang voor iets dat gaat gebeuren, dan kan je alles uitspreken wat je er over denkt nu. In dit uitspreken, wordt je rustig omdat je “er mee bezig bent” en het tastbaar maakt hoe je er over denkt en voelt. Uitspreken maakt tastbaar.

    Het uitspreken werkt goed bij stress, maar minder bij paniek. Bij paniek is het ook niet nodig. Meestal moet eerst de paniek gaan liggen voor je door hebt wat het getriggerd heeft. Dan volgt het onderzoek pas later. Bij terugkerende paniek is het wel goed om actief op zoek te gaan naar dat wat jou bang maakt. Het uitspreken kan dan goed helpen. Doe dit altijd met een professional.
  11. Weerstand voelen en strijdbaar zijn
    Angst, stress en paniek gaan vaak gepaard met heel veel weerstand. Niemand heeft zin om zich gestrest te voelen, laat staan om angstig, of zelfs in paniek te raken. Daarmee is het heel normaal om flink wat verzet te hebben tegen deze gevoelens en gemoedstoestanden. Dit verzet kan je goed gebruiken om energie en scherpte te vinden. Het geeft impuls om iets aan te pakken, er doorheen te komen, er iets aan te doen etc. Soms het daarom goed om juist dit verzet te omarmen en de stress, angst en paniek te laten zijn voor wat het is. De weerstand treedt dan op de voorgrond terwijl de rest naar de achtergrond verdwijnt. Zo help je jezelf door de stress-, angst, of paniek-episode heen. Je geeft je lichaam het signaal dat het weerbaar en strijdbaar is. Hiermee hou je ruimte om de angst, stress en paniek heen. Je genereert dus handelingsruimte er om heen.

    Op de top van een paniekgolf- of aanval kan de weerstand je hele lichaam schrap zetten. Je veert op, komt totaal in actie om het verlammende effect ervan tegen te gaan. Vaak kan vlak daarna de moeheid, slapte of zelfs flauwte ineens weer toeslaan. Laat de dynamiek rustig toe en beweeg mee met de toestand. Het ene moment zet je jezelf schrap, het volgende moment hang je er uitgeput bij. Het hoort er beiden bij.
  12. Wachten op moeheid (de stip op de horizon)
    Het is heel gewoon om jezelf af te vragen “wat je moet doen” als je gestrest, angstig of in paniek bent. Het antwoord op deze vraag is: “wachten op moeheid”. Wanneer je in een angst-episode, stressperiode, of paniekaanval zit, ben je voortdurend op je hoede. Dit is fysiek zwaar en soms zelfs uitputtend. Omdat je bang bent, kan je jezelf voortdurend afvragen wat je moet doen. Je snapt immers dat je in gevaar bent. Als er niet daadwerkelijk een reële dreiging is, en dus de omgeving gewoon veilig is, kan je tegen jezelf zeggen dat je gewoon wacht op moeheid. Dat is namelijk het teken dat de angst is gaan liggen. Je lichaam ontspant weer en wordt een beetje moe.

    “Wachten op moeheid” is een ander antwoord dan “wachten tot de angst of paniek voorbij is”, ook al is het qua proces hetzelfde. Het punt is dat moeheid een andere gemoedstoestand is en daarmee je in anticipatie al een beetje kalmeert. Je gaat de moeheid tegemoet. Dit geeft je een punt in de toekomst waar je naar kan verlangen en waarvan je zeker weet dat het gaat gebeuren. Je wordt altijd weer moe, dat is zeker.
  13. Levendig blijven.
    Vele elementen die in deze lijst beschreven staan, helpen je levendig te blijven tijdens angst-, stress-, of paniek-episodes. Het ademen, kijken, bewegen e.d. helpen je een levendig lichaam en levendige geest te houden. Hiermee kun je door de golven van de angst, stress en paniek heen zeilen. Je zorgt dat je kan blijven handelen, kan blijven praten, kan blijven ademen. Jouw levendigheid is de reddingsboei in tijden van flinke angst, stress en paniek. Zoek dus jouw levendigheid op en blijf daar tot de golven minder worden. Blijf het gevoel houden dat je kunt handelen, dat reduceert de impact van angst stress en paniek.
  14. Vertrouwen hebben in proces en toekomst
    Angst en stress kunnen verergeren als je het gevoel hebt dat het nooit meer zal stoppen. Je wordt hiermee bang voor de angst en zo kan de angst omslaan in paniek. Als je dit ervaart, is het belangrijk om te weten dat iedere gemoedstoestand altijd weer plaats maakt voor een andere. Het duurt niet eeuwig. Maak van de angst- of stress-episode dus een proces. Besef dat je er nu even in zit en dat het over een uur weer anders zal zijn. Morgen zal het zeker weer anders zijn. Geen dag is hetzelfde.
    Ook paniek is van voorbijgaande aard. Je kan niet eeuwig in paniek zijn. Ook kom je met iedere paniekaanval of paniekgolf een klein beetje meer achter de toedracht of aard van de paniek. Dit gaat onbewust meespelen de volgende keer. Zo kan je tijdens paniek beseffen dat je op het moeilijkste punt zit en dat het alleen maar beter kan worden.
  15. Wezenlijk zijn
    In wezenlijkheid kan je de kern van jezelf als existerend persoon kan vinden. Dit is geen idee, geen zelfbeeld, geen gedachte, maar meer een gevoel en bewustzijn dat lichamelijk aanvoelt. Je bent je wezen. Wezenlijkheid voelt transparant. Ook voelt het als een krachtige, staand soort bewustzijn. Je kern kan niet wijken. Met wezenlijkheid kan je jezelf goed er doorheen slepen. Je doet namelijk nog weinig behalve er stevig zijn. Voor mensen die dit gemakkelijk kunnen vinden bij zichzelf, kan dit een hele goede plek zijn om in te nemen ten tijden van stress en angst. Als je hier van nature weinig mee hebt, laat het dan vooral links liggen.
    Paniek brengt je ten dele vanzelf al in een wezenlijke toestand. Je reageert zo totaal en lichamelijk, dat je wezen helemaal naar buiten komt. Hier hoef je niks voor te doen en niks mee te doen.
  16. Bij jezelf blijven (of juist naar de wereld/omgeving gaan)
    Eén stapje minder wezenlijk en voor de meest mensen wat herkenbaarder, is het “bij jezelf blijven”. Hierin keer je terug naar je eigen zijnstoestand, persoonlijkheid en karakter. Je blijft gewoon jezelf, wat er ook gebeurt. Dit werkt erg goed ten tijde van stress. Bij angst kan je jezelf juist wat meer kwijt raken, waardoor bij jezelf blijven lastig is. Ook kan “jezelf” overgenomen zijn door angst, wat betekent dat je alleen maar naar de angst toegaat. Als dat het geval is, ga dan juist naar de wereld toe. “De wereld” is gewoon de dingen om je heen die je ziet, ruikt, voelt, aanraakt en proeft. Wees bij de dingen om je heen en vindt daar houvast. In deze pendelbeweging tussen jezelf en wereld kan je een plekje vinden waar je het beste de angst uit kan laten razen. Kies hierin wat het beste voelt voor jou.
  17. Jezelf geruststellen (het komt goed)
    In tijden van angst, stress en zeker bij paniek is het goed mogelijk dat je het even niet meer goed ziet en weet. Je kan zo beheerst worden door angstige gevoelens, dat het heel lastig is om je voor te stellen dat het ooit nog goed komt. Puur het feit dat je weet dat dit zo werkt, kan je doen doen besluiten om jezelf gerust te stellen. “je ziet het nu even niet, maar het komt goed allemaal”.,
    Jezelf gerust stellen geeft een aarden en “resettend” gevoel. Het haalt je even uit de grip van de angst en stress. Je komt weer even terug bij jezelf. Je beseft dat je het nu even niet hoeft op te lossen. Bij paniek kan dit zelfs soms hard nodig zijn. Meerdere malen “komt goed” tegen jezelf zeggen, kan al wonderen doen.
  18. Accepteren dat dingen mis mogen gaan
    Zeker bij stress is het goed om tegen jezelf te zeggen dat dingen ook mis mogen gaan. Dat kan zowel aan de situatie als aan jou liggen. In het laatst geval kan het goed zijn te beseffen dat je mag falen, je mag het niet goed doen, of fouten maken.
    Bij angst en paniek kan dit rondom het hebben van deze gevoelens zelf goed werken. Het kan namelijk zijn dat je de staat van angst of paniek opvat als falen, als iets wat mis is met je, als een situatie die je niet aankan of onder controle krijgt. Ook dan kan het besef van “dat dingen mis mogen gaan” goed helpen. Ook geeft dit besef een goede aarde aan angst en paniek. Het leven gaat nu vaak mis, dat is niet erg.
  19. De angst bij je houden
    Het kan zijn dat jouw angsten, stress en ook paniek, onderwerp worden van gedoe of conflict met anderen. Mensen kunnen namelijk soms nogal raar reageren op de angst van iemand. In dat geval kan het heel goed zijn om de angst bij je te houden. Dit geldt overigens voor alle gevoelens. Als het van jou is, kan niemand ermee aan de haal gaan. Je geeft jezelf daarmee het signaal dat je het aan kan en dat je ongeschonden blijft. Zo ontstaat er in één beweging dubbele veiligheid.
    De angst bij jezelf houden kan ook intern, zonder dat er een ander aanwezig is dus. Bij oude angsten kan dit goed helpen omdat deze angsten onderwerp geweest kunnen zijn van conflict of gedoe. Als je dus zelf, in je eentje, door een angst heen gaat, is het zelfs dan mogelijk om dit “bij je te houden”. Daarmee verdwijnt de behoefte tot communicatie met een potentiële ander of jezelf. De angst houdt zich dan schuil bij je, waarbij je er voor zorgt en het geborgen houdt. Dit kan een enorm veiligheidsgevoel opleveren.
    Bij paniek is het soms erg lastig om het bij je te houden. Toch kan het ook door anderen te mijden. Je komt dan wel in twijfelgebied tussen hulp zoeken of niet. Als je dit aankan, dan kan je ervoor kiezen om er eventjes zelf doorheen te gaan en de golven over je heen te laten komen. Je kan altijd nog direct besluiten hulp te zoeken als je het toch niet meer aankan.
  20. Zijn zoals je bent (jezelf zijn)
    Jezelf mogen zijn is erg prettig. Het geeft een aardend en ontspannend gevoel. Dit kun je altijd inzetten bij angst, stress en paniek. Zelfs als delen van jezelf niet mogen zijn, kan het focussen (of contact maken) met delen die er wel mogen zijn er voor zorgen dat je weer eventjes aard en land. Het besef zelf is dus al genoeg.
    Bij paniek kan dit doorzetten in het besef dat je “gewoon paniek hebt”. Blijkbaar ben je dus een persoon die dat ook heeft, zoals zovelen. Dit geldt ook voor angst en stress en daar komt nog bij dat je het dan iets meer kunt invullen. Je bent bang omdat je “zus en zo” bent etc. Je bent nu eenmaal wie en wat je bent. Zo geeft het een accepterend gevoel naar de angst en stress.
  21. Zelf doen & zelfredzaamheid
    Als je angstig bent, is er uiteindelijk maar één iemand die hier mee kan gaan en dat ben jijzelf. Alhoewel contact maken met een ander en hulp vragen juist goed is, moet je er toch zelf doorheen. Ook bij paniek en stress is dit het geval. Het besef “dat je het zelf moet doen”, kan erg goed werken als je het zwaar hebt. Er zit een ongekend en diepe kracht en energie in ieder mens die juist op dit soort zware momenten omhoog kan komen. Door jezelf afhankelijk op te stellen, mis je deze kracht vaak. Afhankelijkheid is zelfs een notoire bron van angst, stress en paniek. De machteloosheid is namelijk groter naarmate je afhankelijker bent.

    “Zelf doen” is heerlijk. Kleine kinderen zijn dol op iets zelf mogen doen. Als je kracht van het zelf kan vrij maken, dan heb je daar veel aan in angstige tijden. Tijdens angst, stress en paniek kan je simpelweg tegen jezelf zeggen: gewoon zelf doen. Het mag en het kan.
  22. In de wereld zijn
    In de wereld zijn, is altijd erg belangrijk, zowel bij stress, angst als paniek. Het betekent dat je onderdeel uitmaakt van alles om je heen, overal een relatie mee hebt en te midden van de dingen en mensen bent. Het is een heel alledaags normaal gevoel, zoals je bijvoorbeeld hebt als je boodschappen gaat doen of naar je werk gaat. Je ziet alles om je heen, hoort het, gebruikt het, raakt het aan, beweegt er door, bent er mee bezig, houdt er rekening mee etc.

    Met name bij angst en paniek is het goed om contact te maken met de dingen om je heen. Kijk even naar de lamp, raak even een kussen of dekbed aan, voel de vloer onder je voeten, hoor de vogels, of voel de wind op je gezicht. Ook wat schoonmaken, wat rommelen in huis, of een ommetje maken is erg alledaags. Al deze dingen geven je het gevoel dat je omgeving veilig is, dat jij er gewoon bent, dat er eigenlijk niets aan de hand is. Vanuit daar kan je dan het gevoel van angst en paniek laten gaan. Bij paniek maak je vanzelf al erg veel contact met alles om je heen. Dit is heel goed en laat zien dat het een natuurlijke reactie is om in de wereld te zijn.

    Als er heel iets concreet dreigend om je heen is, en je dus echt heel duidelijk bang bent voor iets in je omgeving, dan is “het in de wereld zijn” ook goed om je een stevige positie te geven om met het object van angst, stress of paniek om te gaan. Je waarneming is namelijk erg geworteld in de wereld om je heen. Zo kan je snel handelen om jezelf weer in veiligheid te brengen. Je bent dus met je aandacht in de wereld, en wat minder op jezelf betrokken.

    Tot slot van dit punt is “het in de wereld zijn” goed om even weg te zijn bij je eigen gedachten en gevoelens. De aandacht is extern gericht. Dat kalmeert meestal meteen.
  23. Van de wereld houden
    De wereld zit vol dreiging en kan daardoor beangstigend zijn. Daartegenover staat dat je echt zielsveel van de wereld kan houden, met alle schoonheid die het heeft en is. Deze liefde kan je goed gebruiken bij angst, stress en paniek. Waar het één je bang maakt, hou je nog van vele andere dingen. Dit kan als een basis dienen voor het naar de wereld toe gaan, er bij willen horen, er in willen staan, er aan deel willen nemen, het willen meemaken en er willen zijn. Als je van de wereld houdt, is de angst, stress en paniek kleiner en de impact milder.
  24. Heb het inzicht: De angst zelf is niet gevaarlijk
    Een belangrijk inzicht om bij je te dragen gedurende angst, stress en paniek is dat deze gevoelens en toestanden zelf niet gevaarlijk zijn. De situatie kan gevaarlijk zijn. Zodoende kan je tegen jezelf zeggen: “wees gewoon bang, daar is niks mis mee”. Ook paniek is niet gevaarlijk als je rustig op bed gaat zitten, je telefoon bij de hand hebt en bedenkt naar wie je toe kan gaan nu. Ook als je flauw valt, kom je ook vanzelf weer bij. Je moet gewoon zorgen dat je niet slecht valt. Ga dus zo zitten dat je bij slapte “goed valt” en jezelf niet bezeert.
    Als je gewoon bang mag zijn, gaat je energie weer naar de wereld toe. Je raakt dus uit de bevangenheid. Het roept boosheid, scherpte en handelingskracht op. Je kan het dus weer aan.
  25. Samen zijn met mens en mensheid
    Samen zijn voelt erg natuurlijk en veilig. Mensen leven in gemeenschappen en zijn wezenlijk sociaal. Dit samenzijn zit in jezelf. Het is dus ook zonder een aanwezige ander oproepbaar. Het is een sociaal gevoel in jezelf. Dit gevoel en besef van samenheid kan goed helpen bij angst en stress. Bij paniek wil je over het algemeen juist iemand aanspreken voor hulp, dus daarin heb je meestal een feitelijke ander nodig, maar als je het in je eentje wil uitzitten is het ook hier goed om te beseffen dat je wezenlijk niet alleen bent.

    Zoek dus bij angst, stress en paniek eventueel het sociale, het gemeenschappelijke of het menselijke in jezelf. Besef dat je niet de enige bent op aarde. Besef dat iedereen angsten heeft en dat iedereen er doorheen komt op één of andere manier. Dit maakt het dragelijker, geeft meer ruimte en maakt de impact minder groot.

    Samen zijn kan ook juist een bron zijn van angst als de ander onveilig is, of onveilig is geweest. Toch kan je dan in ruimere zin met mensen of mensheid samen zijn om dit weer tot rust te brengen. Als je merkt dat dit niet werkt, is alleenheid wellicht een betere weg. Je komt dan juist los van de ander. Daarmee moet ook een deel van de angst verdwijnen.
  26. Contact maken met ruimte
    Ruimte is een heel erg prettig fenomeen. Het geeft vrijheid, handelingsmogelijkheden, geborgenheid en tal van andere gevoelens die een mens aarden en rustig krijgen. Als je tijdens stress en angst contact maakt met de ruimte om je heen, of nog grotere ruimtes zoals de hele omgeving waarin je verkeert tot aan het complete universum, dan kom je tot rust in die ruimte. Het geeft houvast.
    Bij paniek word je de ruimte ingeslingerd, met name omdat je houvast zoekt en voelt dat er dreiging is om je heen. Je gaat dus heel erg de ruimte en alle dingen daarin verkennen. Hier gebeurt het contact maken met de ruimte dus vanzelf. Het enige dat je dan hoeft te doen, is deze ruimte veiligheid mee te geven door te kijken, te ademen en te focussen op rust. Breng vooral je lichaam tot rust.
  27. Boosheid voelen, mogen handelen, en mogen opkomen voor jezelf
    Angst, stress en paniek kunnen het signaal en gevoel oproepen dat je jezelf moet verdedigen. Wat je precies moet verdedigen kan soms duidelijk zijn, maar soms ook erg complex en nauwelijks te achterhalen. In beide gevallen heb je het nodig dat je voor jezelf kan opkomen, ook al weet je dus niet eens precies wat er aan de hand is. Als dit namelijk niet mag, blijft de angst maar doorgaan omdat er niks gedaan wordt. De angstimpuls wordt als het ware niet serieus genomen, waardoor het blijft bestaan.

    Iedereen heeft een vechter in zichzelf nodig. Als deze er mag zijn en oproepbaar is in nood, zal de angst zich serieus genomen voelen en gaan liggen. Als je altijd al een vechter bent en snel in conflict komt, verlang je wellicht teveel van anderen. Je hebt je lot teveel in de handen van de anderen gelegd. Dan is het pad naar autonomie, alleenheid en zelfstandigheid de te nemen route. Hou dan de angst meer bij je, zoals we hierboven al zagen.

    Bij stress geeft boosheid energie. Het helpt je er doorheen te komen. Je maakt ruimte voor jezelf, maakt je los van anderen, onderwerpt jezelf minder en maakt zo de weg vrij om te doen wat je te doen hebt. Bij paniek is boosheid minder manifest. Het opkomen voor jezelf zit dan over het algemeen dan veel meer in de zorg voor jezelf. Je handelt ook meestal vanzelf. De boosheid is veel lichamelijker en zorgt voor de stevige ademhaling. Je hoeft het dus niet op te roepen of te onderzoeken. Je ademt gewoon stevig.
  28. Moe mogen zijn en mogen ontspannen
    Als de wereld om je heen dreigend of beangstigend is, moet je altijd waakzaam en alert zijn. Dat is een beangstigende en stressvolle houding. Het kan zijn dat deze houding niet of nauwelijks stopt als je weer veilig bent. Dan kan het goed zijn om extra te beseffen en in te zien “dat je moe mag zijn”. Je zinkt hiermee meer in jezelf en uit de omgeving. Je laat de omgeving los en ontspant via de moeheid. let wel op dat deze moeheid dan gevolgd kan worden door een angstgolf vanwege de ontspanning. Als dat gebeurt, laat dan de dynamiek van angst en moeheid toe.
    Moeheid heeft een bijzondere relatie met angst. Het kan vlak voor een paniekaanval of angstgolf optreden, vanwege verminderde waakzaamheid en grotere kwetsbaarheid. Je wordt dan dus ineens in een onveilig gevoel gegooid. Ook na angst, stress en paniek is moeheid heel normaal, omdat bang zijn zelf vermoeiend is. Ook kan je als persoon altijd moe zijn, omdat je altijd waakzaam bent. Als dit het geval is, is het raadplegen van je huisarts om je te laten doorverwijzen naar een psycholoog erg raadzaam. Je moet dan echt de angst instappen om eens echt te kunnen ontspannen. Dat kan je beter niet alleen doen.
  29. In het donker zijn
    In de bewoonde wereld gaat het licht nog zelden uit. Wie af en toe door een donker bos loopt, ziet pas het verschil. De kalmerende werking van het donker is enorm. Bij angst en stress kan het heerlijk zijn om even in het donker te zijn (liefst in de natuur). Ook bij paniek kan het helpen om de lichten te dimmen om minder licht om je heen te hebben. Het geeft rust aan je omgeving en daarmee aan jou.
  30. Het gevoel van gevaar accepteren
    Angst kan je cognitieve functies nogal beperken of zelfs gijzelen. Als je daar rustig doorheen kan gaan, is er weinig aan de hand, als je niet met een daadwerkelijke dreigende situatie te maken hebt. Toch kan het handig zijn om uit de angst-fixatie te komen door het gevoel van gevaar te onderkennen. Als je dus zegt: “er is gevaar”, in plaats van “ik ben bang”, dan hou je contact met de wereld om je heen en blijf je een open geest houden. Je gaat dan automatisch de omgeving wat meer scannen om het dreigende gevoel te duiden. Als er dan niets concreets aanwezig is om je heen dat dreigend is, weet je dat het iets van jou is, iets uit het verleden wellicht dat getriggerd wordt in het heden. Op deze manier maak je je huidige omgeving in het hier-en-nu veilig waardoor je beter kunt handelen en denken. De angst verdwijnt niet, maar je kan er beter mee omgaan en je vindt meer veiligheid er omheen door in de wereld te zijn.

    Bovenop het herstellen van de relatie met de wereld om je heen via het gevoel van gevaar, kan je ook makkelijk accepteren dat de wereld nu eenmaal dreigend kan zijn, ook al is het iets dat zich in jou manifesteert. In dat geval is het verleden dreigend geweest. Het gaat er dus niet om dat jij bang bent geweest, maar dat de wereld een dreigende plek is geweest en nog kan zijn en dat dat soms door elkaar loopt. Je kan jezelf de vraag stellen wat er mis is met dreiging. Mag de wereld niet dreigend zijn? Mogen er niet dingen zijn die beangstigend zijn? Het is toch juist de bedoeling om dreiging te spotten zodat je er op kunt handelen?

    Wie het gevoel van gevaar accepteert, wordt minder bang voor de angst zelf. Gevaar hoort bij het leven en je hoort het zoveel mogelijk uit de weg te gaan. Het mijden van angst hoort niet bij het leven, het mijden van gevaar wel. Daarvoor moet je het juist doorhebben. Het mijden van gevaar is gezond, het mijden van angst kan juist gevaarlijk zijn.

    Het gevoel van gevaar accepteren, is juist iets dat werkt bij angst en minder relevant is voor stress of paniek. Toch speelt het bij stress een kleine rol in het duiden van wat er mis kan gaan. Wat zijn de consequenties van falen? Wat zijn de gevolgen van processen die uit de hand lopen? Ook dan blijf je meer naar buiten gericht en loop je minder risico door de stress bevangen te raken.
  31. Mogen voelen wat je voelt
    Als je jezelf toestaat te voelen wat je voelt, kunnen spanningen verminderen, omdat ze er mogen zijn. Er ontstaat ruimte voor jouw gevoelsleven. Dit kan zeker bij angst en stress goed werken. Je schiet wat meer in je gevoel waardoor je meer aard en dichter bij jezelf komt. De angst en stress kunnen zo een zachte bodem vinden als het ware. Bij paniek is het minder aan te raden. Daar is het het angstige gevoel overheersend aanwezig namelijk. Het voelen kan dit juist verergeren. Bij paniek is het daarom aan te raden om meer lichamelijk te zijn en het lichaamsgevoel tot rust te krijgen.
  32. Jezelf streng toespreken
    In hele urgent onveilige situaties, maar ook bij paniek die je zomaar overvalt, kan het werken om jezelf streng toe te spreken om jezelf kalm te houden. Als de angst groot is en de situaties dreigend, snap je dat je er soms doorheen moet. Je zegt dan eigenlijk tegen de angst dat het moet ophouden om door de situatie heen te komen.
    Jezelf streng toespreken werkt dus met name goed bij angst en paniek. Bij stress kan je jezelf streng toespreken om de taak in te gaan, te doen wat je moet doen en te focussen.
  33. Iemand zijn & Je rollen in de maatschappij als veiligheid nemen
    Iemand zijn, kan goed helpen om angst-episodes milder te maken. Ook bij stress kan dit erg goed werken. Alles wat je doet en wie je bent, is ten goede van het geheel waarin je de rol hebt. Je geeft de presentatie niet voor niets, je doet je werk niet voor niets. Ook al ben je wellicht vervangbaar, toch iemand moet het werk doen wat je doet. Zelfs iemand moet boodschappen doen om de werknemers van de supermarkt weer van geld te voorzien. Zo helpen we automatisch elkaar, de hele dag door. Je bent dus voortdurend uitgenodigd hierin. Ook al zegt niemand het: je bent nodig en je hebt een rol in het geheel.

    De rollen die je vertolkt in de maatschappij geven routinematige houvast. Je hoort er bij. Het is dus een sociale houvast. In tijden dat je wil losbreken, jezelf wilt vinden of iets anders wil, kan je hier juist uit willen breken. In tijden waarin je angstig of gestrest bent, is het juist goed om rustig bij deze rollen te blijven. De uitzondering hierop is als de rol schadelijk is voor je. Schadelijk werk, schadelijke vriendschappen en schadelijke partners moet je altijd meteen onder de loep nemen.

    Bij paniek zijn de rollen die je hebt op het moment van paniek zelf niet zo relevant. Na de paniek kan het echter goed zijn weer mee te doen met alles om je heen. Je blik en je gevoel is compleet als nieuw en dat is ook precies wat je kunt ontdekken door weer naar dezelfde supermarkt te gaan en op dezelfde plek aan het werk te gaan. Het aardt je weer en ondertussen krijg je inzicht in wat er met je aan de hand is.
  34. Routines hebben
    In tijden van angst en stress is het goed om routinematig te handelen. Doe wat je altijd doet, behalve natuurlijk als sommige routines juist de bron zijn van de angst. Routine speelt ook bij stress een belangrijke rol. Iets doen zoals je het altijd doet, geeft je het gevoel het aan te kunnen. Je krijgt een gevoel van competentie en controle.

    Routine geeft naast houvast ook afleiding. Je kan je even focussen op een taakje in plaats van je eigen gemoedstoestand. Daarmee heb je even rust binnen de angst, of stress. Ook blijf je het gevoel houden onderdeel van de wereld te zijn, wat we al gezien hebben bij “in de wereld zijn”. In tijden van angst en stress, is routine een vertrouwde poort de wereld in.

    Bij paniek is routine op minimaal niveau ook erg prettig. Een glas water pakken kan bijvoorbeeld al wonderlijk fijn aanvoelen. Je krijgt namelijk ineens door dat je nog kan handelen, al is het minimaal. Hou bij paniek de routines echt heel dichtbij, heel klein en heel dagelijks lieflijk. Doe kleine dingetjes die je altijd doet en je een prettig gevoel geven. Dit kan je heel erg goed helpen om weer wat vertrouwen en veiligheid terug te winnen binnen de schreeuwende onzekerheid die gaande is in paniek. Kleine stapjes voelen dan als groot succes. Dat is op zich al leuk.
  35. Onzekerheid toelaten
    Als je het kan toelaten dat de wereld en het leven onzeker is, dan gaat deze onzekerheid als een soort uiterwaarde voor angst en stress dienen. Omgekeerd zou je kunnen zeggen dat teveel behoefte aan veiligheid juist angst en stress veroorzaakt. Bij paniek is dit minder relevant, behalve dan dat je er wellicht minder snel in raakt als je de onzekerheid kan toelaten. Midden in een paniekaanval heeft dit echter weinig zin.
    De onzekerheid hoort er in lichte mate te zijn. Ook hoort dit prettig te voelen, mede omdat het ook openheid en een avontuurlijk laagje in het dagelijks leven brengt. Als de onzekerheid dus onprettig aanvoelt, gaat er iets niet goed. Dan kan je beter naar één van de andere elementen gaan om weer veiligheid te vinden.
  36. Op de veiligheid focussen
    In de angst zit veiligheid en in de veiligheid zit angst. Dit is een dualistische benadering van waarneming. Als dit voor je werkt, kan je dit gebruiken om je omgeving veilig te maken als je te maken hebt met angst, stress, of paniek. Het idee is simpel: als je bang bent, kruipt dit gevoel in je waarneming. Zo projecteer je jouw angsten op jouw directe omgeving. Andersom kan je door te focussen op veiligheid, het veilige deel van jouw waarneming projecteren op jouw directe omgeving. Het is wat men in de volksmond bedoelt met “gewoon niet bang zijn”. Je focust op veiligheid en geeft daarmee alles om je heen een veilig tintje. Deze techniek kan werken bij angst, stress en paniek.
  37. Het “mijne”, het “ik” en het “eigene” ontdekken en handhaven.
    Zoals een kind een knuffel heeft, zo horen tal van dingen om je heen, inclusief jezelf en je eigen persoonlijke ruimte, van jou te zijn. Uit alles wat er om je heen is, hoor je dus het “mijne” te hebben. Jouw ruimte is van jou, jouw spulletjes zijn van jou, jouw gevoelens zijn van jou etc. Hieruit ontwikkelt zich een eigen ruimte, een eigen identiteit, een eigen persoonlijkheid met eigen opvattingen, waarden, gevoelens, communicatie, verlangens en ga zo maar door. Ieder mens heeft een eigen wereld.

    In dreiging staat de eigenheid onder druk. Daarom is het goed om sterk te focussen op het gevoel van “het mijne”. Dit is een laatste bastion van de eigenheid en dus de eigenheid in de meest minimale vorm. Dit “mijne” kan puur bewustzijn zijn en hoeft geen object te hebben. Het is een puur “ik”, waarin het “ik” filosofisch opgevat moet worden als bron van bewustzijn. Dit gedeelte kan per definitie niet onteigend worden. Het is namelijk de bron van jouw eigen uitkijk op de wereld. Met name in bestaansdreigende situaties, kan je dit bastion innemen en zo de druk der omstandigheden weerstaan. Je duikt dus in het pure “ik”. Jij bent de bron en dit kan niemand afpakken van je.

    Het pure “ik” is dus de heldere bron van het fenomeen eigenheid. Als je merkt dat je onder druk staat, angstig wordt, bedreigd wordt, of in het nauw komt, kan de eigen wereld overgenomen worden. Dit kan vervreemdend aanvoelen en is sowieso eng. Het is alsof je de knuffel van een kind afpakt. Dan kan je dus de bron opzoeken: het pure “ik”. Vanuit hier kan langzamerhand de eigen wereld weer gevonden worden. Bij extreme zijnsangsten of bestaansdreiging kan dit werken. Het is wel verwarrend gebied dat je het beste met een therapeut of coach kunt onderzoeken. Het “ik” is ook geen toestand om in te blijven hangen namelijk. Het is een tegengif, geen normale voeding om het zo maar even te stellen.

    Als je veilig thuis bent en je bent gestrest, angstig of in paniek, kan de eigen ruimte, met daarin jouw eigen spulletjes een enorme vertrouwdheid geven. Het is jouw lampje die daar al jaren staat, het is jouw kussen die daar al jaren ligt. Dit soort mijmeringen kunnen vertrouwen en veiligheid bieden. Het gaat er dus om dat het van jou is, niet het ding zelf.

    In paniek kan een eigen dingetje, een eigen objectje zoals een pen, een kussen of iets anders dat je kan vastpakken een enorme houvast geven. Het is een soort lifeline de wereld in. Pak dus iets vast en kijk of je dit prettig vindt. Leg het eventueel weer af en toe neer, vlak bij je. Ook je eigen telefoon kan perfect zijn hiervoor.
  38. Menselijk zelfvertrouwen & overlevingsinstinct
    Velen mensen komen altijd weer als een kat op de pootjes terecht, hoe bont ze het ook maken. Iedereen heeft vaardigheden, ook al kan het leven lastig zijn. Als je kijkt naar je eigen leven en hoe je het al doorleefd en overleefd hebt, dan kan je hier zelfvertrouwen uit putten, ook al voel je dit niet. Mensen zijn behoorlijk goede overlevers. Dit zit ook in jou. Je hebt het overlevingsmechanisme van de hele menselijke soort in je dna zitten. Ook al maak je slechte keuzes, maak je er een zooitje van en doe je nauwelijks wat goeds, ook jij hebt overlevings-skills. Uit deze vaardigheden kan je zelfvertrouwen halen. Dit ruime besef kan goed werken bij angst, stress en paniek. Je overleeft het!
  39. Optimisme
    Omdat angst, stress en paniek veel te maken hebben met dingen die mis kunnen gaan, kan optimisme goed werken in tijden dat je veel last hebt van angsten. Denk hierbij aan de grotere levenspaden en levensvragen. Je zult je weg wel vinden, je zult ooit wel gelukkig zijn, je zal ooit wel ontwarren en je zal je ooit wel weer gewoon voelen. Optimisme gaat dus over dat je leven wel uiteindelijk op het goede spoor belandt. Dit is een algemeen gevoel dat als bedding kan dienen voor huidige angst, stress en paniek. Wees dus optimistisch, er breken betere tijden aan!
  40. Onderscheppende kracht inzetten
    Als je weet dat je in angstige fases zit in je leven, kan je dit in plaats van te ondergaan ook een beetje onderscheppen. Zodra de angst of stress opkomt, en zeker bij paniek, kan je vroeg ingrijpen om dat te doen wat jou veilig maakt. Je gaat wat eerder naar huis, je rijdt wat rustiger, je mijdt gedoe, je geeft jezelf meer rust etc. Je grijpt dus wat sneller in. Deze onderscheppende kracht geeft je weerbaarheid en energie zonder dat je de angst, stress of paniek mijdt. Je zegt dat je het wel aankan en treft snel maatregelen.
  41. Incasseren
    Als je kan incasseren, kan je angstgevoelens beter aan. Het is simpelweg een mindset die stelt dat je een ellendige avond mag hebben. Hiermee absorbeer je het gevecht ertegen. Je geeft je een beetje over, maar niet gewonnen. Je incasseert gewoon wat er op je pad geworpen wordt.
    Lichamelijk incasseringsvermogen is bij paniek ook erg prettig. Als je weet dat je fit bent, sterk bent, weerbaar of pinnig bent, dan zijn is de heftige ademhaling niet zo erg bijvoorbeeld. Je laat je lichaam incasseren tot het voorbij is.
  42. Aanwezig en afwezig mogen zijn
    Angst, stress en paniek maakt je aanwezig. Laat jezelf dus vooral aanwezig zijn, het is blijkbaar de bedoeling. Bij paniek kan dit in overmatige zin gebeuren. Je wordt als het ware in het hier-en-nu gesmeten, klaar om totaal en meteen te handelen. Ook bij angst en stress gebeurt dit. Deze aanwezigheid is heel veilig. Je bent er immers totaal. Je kan scherp waarnemen en bent paraat om actie te ondernemen. Wees dus vooral blij met deze gekregen veiligheid. Het is alleen geen prettige toestand om lang in te verkeren. Vandaar dat je de aanwezigheid het beste op kunt laten komen en dan langzaam weer tot rust kunt krijgen, zodat het zich kan omzetten in een zachtere en meer onderbewuste aanwezigheid. Dit is een meer ontvankelijk bewustzijn, wat ook meer lichamelijk aanvoelt dan cognitief. Je lichamelijkheid mag zich hierin meer mengen met de wereld om je heen. Je geest is dan meer in rust. Dit kan je doen tijdens de angst, stress en paniek. Je wordt dus kalm binnen de aanwezigheid.

    Aanwezigheid vanuit angst, stress en paniek is dus tijdelijk en kan best een goede impuls geven aan je existentie, als het maar weer tot rust komt. Dit heeft alles te maken met vertrouwen. Vertrouw je de mensen om je heen? Vertrouw je de omgeving? Vertrouw je jezelf? Als dit in enige mate met “ja” beantwoord kan worden, dan keert de rust terug. Blijft de aanwezigheid teveel hangen? Vraag je dan af: “mag je ook niet aanwezig zijn?” De vraag stellen is vaak al genoeg om weer te ontspannen.

    Bij langdurige stress en angst kan aanwezigheid blijven hangen als een soort residu. Dit kan een grote oorzaak zijn van burn-out, levensstress, slaapproblemen en andere gerelateerde klachten die te maken hebben met de as van bewustzijn en onbewustzijn. Je verkeert als het ware in een te hoge staat van paraatheid. Je bent als een waakhond die altijd de oren gespitst moet hebben en nooit eens lekker mag slapen. Zoals in bovenstaande alinea uitgelegd, is het dan juist goed om jezelf af te vragen of je ook even niet aanwezig mag zijn, even mag verdwijnen, er dus even niet mag zijn. Je moet dus ook even afwezig mogen zijn, onaanspreekbaar, niet alert etc. Ook hier is de moeheid, met name via het gapen, het teken dat dit dus even mag. Daarmee breng je de gezonde dynamiek tussen aanwezigheid en afwezigheid weer terug in je leven.

    Na de moeheid en het gapen, en dus nadat je de gezonde dynamiek tussen aanwezigheid en afwezigheid weer hebt gevonden, kan je dit herkennen aan de “vriendelijke omgeving”. De wereld om je heen is niet meer vijandig, niet meer gevaarlijk, niet meer vervelend of problematisch. Het is juist verwelkomend, vriendelijk, ontspannen en open.
  43. In de natuur zijn
    De natuur heeft een bijzondere uitwerking op de mens. Tussen de bomen, planten, vogels, aarde en al het andere wat de natuur te bieden heeft is het zeer goed toeven. Het ontspant en het geeft rust en ruimte. Het allerleukst hieraan is dat je er niks voor hoeft te doen, behalve je er in te begeven. Je kan dus zelfs met gestreste blik, razende gedachten en verkrampt lichaam rondlopen, de natuur doet ondertussen haar werk. In de natuur zijn is dus met name handig voor als je heel veel moeite hebt het stress-tij te keren vanuit je eigen geest. Als dus niks lukt, ga vooral de natuur in en doe verder niets.

    De natuur weerspiegelt jou als persoon nauwelijks. Je krijgt dus weinig terug over jezelf. Daarmee heeft het een dempende en ontvangende kracht in zich. Je kunt hier proberen contact mee te maken als je er tegen kan dat je persoonlijkheid en karakter dus even geen reflectie via de omgeving krijgt. Je wordt dus wat anoniemer, wat minder jezelf.

    De natuur heet een zeer aardende werking. Hier kan je extra van genieten als je eventjes een boom, wat zand of moshoopje aanraakt. Ook onder de blote voeten kan het weldadig aanvoelen. De geest kan dan even leegstromen in de aarde. Je kan daadwerkelijk de rust in je brein voelen als je dit doet.

    De natuur is ook verfrissend. Door de rust, de demping, de ruimte en de aarding, krijg je helder inzicht in wat belangrijk is voor je in het leven.

    Bij paniek is het nooit verstandig om ergens naar toe te gaan, behalve als je hulp van iemand nodig hebt. Blijf dus vooral thuis. Ook bij stevige angst, kan het beter zijn thuis te blijven. Bij stress en lichte angsten, of als je al flink ervaren bent in het doorvoelen van angst en paniek, kan het wel heel goed zijn. Kijk dus even of je het aankan. Je kan altijd nog na een angstgolf even gaan wandelen.
  44. Rust, ruimte en stilte hebben
    Wie angstig of gestrest is, Kan behoefte hebben aan rust, ruimte en soms ook stilte. Het is erg heilzaam om in stressvolle tijden een omgeving te creëren waarin niets van je gevraagd wordt en waarin je weinig of eenvoudige prikkels hebt. Ook veel ruimte als zodanig kan erg prettig werken, al verschilt dit per persoon. De één houdt van een geborgen kleine kamer, de ander van een open veld.

    Openheid heeft een onttrekkend karakter. De geest laat wat los en de fixatie op het zelf is minder, omdat er minder van de persoonlijkheid gereflecteerd wordt. Als je dit als prettig ervaart, kan een grote, open ruimte erg fijn zijn. Met name buiten in de natuur kan de ruimte heel prettig ongereflecteerd en open zijn.

    Stilte kan averechts werken als je bang bent. Een beetje geroezemoes van een tv kan bijvoorbeeld juist veiligheid geven. In stilte kan je echter wel makkelijker door angsten heen komen, zeker als het veel onderzoek en dus geestkracht vereist. Het hangt dus een beetje af van hoe je de angst te lijf gaat en waar je in dit proces staat. Stilte kan je goed gebruiken als je al wat verder bent en dieper wil gaan.

    Rust, ruimte en stilte zijn met name goed om angst en stress te verwerken. Het krijgt alle ruimte om zich helemaal te laten zien en er daardoor doorheen te komen. Bij paniek is het prettig om een kleinere ruimte te hebben, met weinig prikkels en vooral veel vertrouwdheid. Stilte en open ruimte zijn hier niet zo prettig.
  45. Accepteren van netwerk van nare gevoelens rondom angst, stress en paniek
    Angst, stress en paniek komen zelden alleen. Ze gaan meestal gepaard met tal van andere gevoelens, stemmingen, gedachten en weerstanden. Frustratie, irritatie en boosheid zijn beruchte companen van stress bijvoorbeeld. Ook verdriet, walging, schaamte en schuld zijn bekende metgezellen van angst. Bij paniek heerst er bijvoorbeeld vaak verwarring, maar ook verdriet of boosheid. Verder is er veelal sprake van moeheid of uitputting rondom angst, stress en paniek. Dan kan zich er vlak voor, tijdens of er na manifesteren.

    Alle gevoelens, gedachten, stemmingen en weerstanden geven je veel informatie over wat er aan de hand is. Het laat je zien waar je bang voor bent en op welke wijze. Diepe irritatie kan een stemming zijn die omslaat in een angstgevoel bijvoorbeeld. Het vertelt je dat er iets niet mocht of mag, dat iets geblokkeerd is en nu oplaait in een heus gevoel van angst. Het laat zien dat je ergens doorheen gaat. Somberheid en verdriet kunnen ook rondom angst, of paniek huizen. Wanneer je het gevoel hebt niet te mogen zijn, te mogen voelen, of te mogen leven, kunnen deze gevoelens je langzaam bij paniek brengen, soms voorafgegaan door plotselinge moeheid.

    In het algemeen voel je je naar bij angst en paniek. Ook stress kan dit al met zich mee dragen. Als je snapt dat dit er bij hoort, kan je rustig bij deze gemoedstoestand blijven. Het kiest dan zelf de uitweg via angst, verdriet, boosheid, somberheid, of wat dan ook.

    Als je bij voorbaat kan accepteren dat je van alles voelt rondom de angst, stress en paniek, schrik je minder van de wendingen die je gemoed neemt. Je snapt dat je zeer gefrustreerd bent, ineens heel somber wordt, boos bent, of je schaamt. Het hoort er allemaal bij. Door het geheel te zien, te voelen en te laten zijn, krijg je meer ruimte om te voelen, zit je minder vast en kom je makkelijker door eventuele angsten heen. Uiteraard is het dan wel zo dat je meer voelt en dus ook heviger bang kan zijn dan wanneer je het gevoel blokkeert.
  46. Aarden
    Aarden kan heel erg prettig zijn als je gestrest, of angstig bent. Bij paniek is het zelfs noodzakelijk en doe je het vanzelf waarschijnlijk al. Aarden betekent simpelweg dat je contact maakt met de aarde, met de grond onder je voeten dus. Het is heel erg letterlijk. Dit doe je dus via je lichaam. Met name het gevoel van zwaartekracht doet dit al voor je. Door alleen maar even in je lichaam te zakken qua gevoel, ervaar je de zwaarte van je lichaam en aard je al. Als je je lichaam wil voelen, kan je proberen fysiek actief te ontspannen. Je maakt dus gewoon je spieren wat slapper. Zoek spanningen in je lichaam op en ontspan ze. Het doel is hier niet de ontspanning zelf, maar de aarding. Een ontspannen lichaam voel je beter en kan je dus makkelijk laten aarden. Als het goed is, voel je ook je brein wat ontspannen of meer contact maken met je lichaam. Het lichamelijk gevoel zorgt ervoor dat je brein leeg kan stromen in het lichaam. Je brein aard daarmee als het ware. Er zijn vele wegen om het lichaam te ontspannen. Als je de ontspanning gevonden hebt, zak vooral richting de grond en voel de zwaartekracht. Hierdoor kan de angst, stress en paniek even grond voelen en daarmee wat dempen.
    Je kan naast de route van ontspanning ook extra via de ademhaling proberen te aarden. In de uitademing kan je telkens wat dieper zakken in de buik. Het geeft ook aandacht naar het lichaam en ontspant tegelijkertijd.

    Bij paniek kan je goed aarden via de handen, iets dat normaal gesproken juist de hersens activeert. Omdat je bij paniek al helemaal geactiveerd bent, zijn de handen goed om contact te maken met de dingen om je heen. Ook is de ademhaling hoog en ontspanning ver te zoeken bij paniek. Vandaar dat de handen uitkomst kunnen bieden. Het aanraken van de eigen vingers, het wrijven in de handen of het vastpakken van iets om je heen, geeft houvast en aard je lichaam naar de omgeving in dat geval.
  47. Realiteitszin hebben & Fantasie gebruiken
    Angsten kunnen nogal inwerken op de realiteit. Alles om je heen kan daardoor dreigend aanvoelen. Het kan ook vreemd, minder tastbaar of juist placide aanvoelen. Dat komt omdat angst het levensgevoel ten dele overneemt, en het levensgevoel een belangrijke factor in waarneming is. Je hebt dus een angstbril op. Je gaat een beetje spoken zien.
    Het heeft weinig zin over de realiteit te peinzen om hiermee het levensgevoel weer terug krijgen. De angst heeft het nu eenmaal ten dele overgenomen. Je kan je beter beseffen dat je nu eenmaal de wereld wat vervormder waarneemt, er is op zich niks mis mee. Die blik van de tegenligger op straat is gewoon nog enger, het steegje nog killer, en de wolken nog donkerder. Jij voegt gewoon wat extra angst toe aan de dingen om je heen.

    Als de realiteit iets vervormd raakt door angst, kan er de natuurlijke reactie van de fantasie zijn om het gebrek aan levensgevoel te complementeren. Het kan dus helpen het levensgevoel weer wat terug te krijgen. Als je dus dromerig wordt tijdens de stress of angst, is het alleen maar goed. Laat de fantasie vooral helpen.

    Angst kan zich uiteindelijk weer omzetten in realiteit, of in ruimte. Wanneer je onderzoekt wat er aan de hand is, ermee communiceert en het object van de angst ineens ziet, krijg je bewustzijn terug. Je krijgt dus een deel van jezelf terug. Je voelt je meer aanwezig, voller, meer reëel. Je hoeft namelijk niet meer een deel van jezelf te mijden. Angst kan zich dus omzetten in realiteit, als het er mag zijn en als je er doorheen komt. Dit geldt zeker voor angst uit het verleden. Oude angsten, zeker als ze doorgegeven zijn en nauwelijks object hebben, kunnen nogal gaten in de het bewustzijn slaan. Wanneer je ziet dat de angst is doorgegeven, ermee kan communiceren, kan dit gat zich omzetten in realiteit. Dit is wel een traject dat je het beste onder begeleiding van een therapeut kan doen.
  48. Focussen op “dat je het kan”
    Angst en stress kunnen je het signaal geven dat je iets moet doen. Als je vindt dat dit ook daadwerkelijk zo is, dan kan het goed helpen om te focussen op “dat je het kan”. Dit geeft handelingsruimte rondom de angst, stress of onzekerheid. Je blijft als het ware in de buitenste schil en valt niet terug in onzekerheid. De angst, stress, of onzekerheid mag ondertussen gewoon bestaan en verdwijnt vanzelf, als je ook overtuigd bent geraakt van dat het goed gaat en dat het lukt. Je doet er dus verder niks mee.
    Bij paniek is focussen op “dat je het kan” een hele goede cognitieve strategie. Je hebt het echt even nodig om boven jezelf uit te stijgen. Bij paniek is de angst namelijk zo groot dat het het handelen lam begint te leggen. Op zich is daar weinig mis mee, zeker als je de ademhaling in de goede zone kunt houden, alleen alle extra beetjes zijn welkom. Jezelf toespreken dat je rustig blijft, hier doorheen komt, hulp zoekt als het mis gaat, je lichaam in de gaten houdt en oefeningen doet, is hartstikke goed. Daarmee zeg je dat je paniek aankan. Als dit eenmaal in de ervaring zit, is de volgende paniekaanval al minder eng. Je leert er dan steeds beter mee omgaan.
  49. Er doorheen willen gaan of “het gaat lukken”. (motivatie hebben)
    Het kan erg goed helpen om te beseffen dat je in een proces zit waar je doorheen wilt gaan. Je zoomt er iets mee uit en accepteert eerder alle rottige gevoelens die er mee te maken hebben. Zo komt je iets uit de bezwering van angst, stress, of paniek. In het moment zelf kan je namelijk behoorlijk gegrepen worden door angsten. Als je jezelf oppept en motivatie creëert om er doorheen te gaan, zorg je voor een heel proces dat in de tijd staat en niet alleen maar bepaald wordt door het angstige moment nu.
    Motivatie kan met name goed helpen als je angst hebt omdat je iets wil, iets verlangt of je leven wil veranderen bijvoorbeeld. De angst, stress en paniek die dit met zich mee kan brengen, staan allemaal in die context. Het zijn als het ware bijproducten.
    Angstvrij willen leven kan zelf ook een goede motivatie zijn. Je wilt je gewoon vrij voelen, ontspannen voelen en gewoon leven. Dat geeft een goede basis en context om door angsten heen te kunnen komen.
  50. Vertrouwen in de wereld om je heen terug winnen
    Wie veel bang, gestrest of paniekerig is, verliest enigszins vertrouwen in de wereld. De zijnsrelatie die je van nature hebt met de dingen en mensen om je heen, loopt daarbij schade op. Het kan goed zijn om deze relatie weer wat terug te winnen. Dit kan op vele manieren, vele waarvan hier in tal van elementen beschreven. Je kan je op het zijn richten, of op de dingen om je heen (in de wereld zijn), of op liefde, op incasseren, op motivatie, op het laten gebeuren, op de angsten doorvoelen etcetera. Kijk simpelweg wat jouw intuïtieve en intrinsieke relatie met de wereld om je heen, weer herstelt en vertrouwen geeft. Waar vind je vertrouwen in?
  51. Het leven zijn in plaats van hebben
    Bezit brengt spanning met zich mee. Je bent bang het kwijt te raken, of het kan beschadigd raken. Wie niks heeft, heeft ook weinig te verliezen. Het is heel normaal voor een mens om zijn of haar eigen leven te hebben. Je denkt erover, geeft het vorm, gebruikt het, peinst over de toekomst, haalt het beste er uit etc. Toch kan het in kwesties van angst, stress en paniek goed zijn te beseffen dat je het ook bent en dus niet alleen maar hebt. Het leven zijn ,ontspant.

    Het leven zijn is iets anders dan jezelf zijn. Het zelf is meer een inhoud, die ook weer verzorgd moet worden, moet worden onderhouden, mee rekening gehouden moet worden etc. Het zelf geeft tal van handelingsimpulsen. Dit kan weer spanning met zich meebrengen, wat weer gerelateerd kan zijn aan andere angsten of stress. Ook in tijden waarin je veel stress of angst hebt, kan het zelf soms juist extra spanning geven. Zodoende kan het leven zijn even “het zelf” ontspannen en een algehele grotere ontspanning in het hele bestaan brengen.

    Het leven zijn kan goed werken bij angst en stress. Bij paniek is het minder relevant.

    Als je moeite hebt “er te zijn”, kan het leven zijn juist angst, stress en spanning opwekken. Je mag er dan niet zijn. Dit kan ook juist een oorzaak zijn van paniek.
  52. Er niet mee bezig zijn
    Vaak is iets dat je stress, of angst geeft, iets dat je niet kan loslaten. Je blijft er mee bezig zijn. Het kan dan tijdelijk werken “om er even niet mee bezig te zijn”. Dit is een vrij simpele pauze-mindset. Je laat het eventjes los.
    Hoe triviaal deze mindset ook kan zijn, bij angst kan het soms heel erg wenselijk zijn om er even helemaal uit te stappen door er niet meer mee bezig te zijn. Angsten kunnen je namelijk uitputten. Daarbij kunnen ze erg lang aanhouden. Ook horen ze soms bij oude vastgeroeste patronen die erg complex zijn om te ontrafelen. Al met al kan je daarmee voor een behoorlijke opgave staan waar je simpelweg uit moet kunnen ontsnappen af en toe. Als mantra herhalen dat je er even niet meer mee bezig bent, kan dan goed werken om de rust en je bestaan weer te vinden. Zeker als je dit combineert met een fijne wandeling in de natuur, ben je voor je gevoel weer even thuis in het leven.

    Bij paniek werkt dit element niet zo goed. Paniek laat zich slecht afschepen en eist jouw aandacht. Het voordeel is dat paniek niet zo lang aanhoudt als angst en daarmee het ook minder nodig heeft er aan te kunnen ontsnappen.
  53. Het allemaal laten gaan
    Dit punt lijkt een beetje op het vorige (er niet mee bezig zijn). Het vorige punt is iets meer gericht op er uit stappen en er pauze van nemen. “Het allemaal laten gaan” zorgt ervoor dat je de hele zaak waar je angst, stress of paniek van krijgt, overboord gooit. Je laat het helemaal los. Je bent er klaar mee.
    Bij angst en stress werkt dit goed als je het onderwerp loslaat dat de oorzaak van de angst en stress is. Dat kan ook je eigen verlangen of idee zijn. Het hoeft niet persé de zaak zelf te zijn. Kijk dus waarom je een belang hebt bij iets en kijk of je dit kan laten gaan.
    Bij paniek kan het soms werken om het sturen ervan “helemaal te laten gaan”. In extreme situaties kan dit werken om de paniek zelf voorbij te komen. Je doet er gewoon niks meer aan. Dit is wel iets voor mensen die al veel paniek hebben ervaren en er goed mee om weten te gaan.
  54. Opsporen van verboden
    Als je iets niet mag en je doet het toch, krijg je spanning, stress, of angst. Hoe strenger het verbod en hoe steviger de consequenties, hoe groter de angst kan zijn.
    Mensen conditioneren elkaar middels straf. Dit kan via uitsluiting, opsluiting, negeren, pijn doen, boos zijn, dreiging, onthouden van behoeftes etc. Daarmee heeft ieder mens tal van verboden in zich, puur uit socialisering en opvoeding. Bij spanningen, angsten, stress en ook paniek, kan het goed zijn na te gaan “wat je niet mag”. Wat is het verbod? Als je dit ontdekt, en je kan het verbod uitspreken, zal uiteindelijk de angst verminderen. Tijdelijk kan de angst juist echter flink verhogen en zelfs in paniek doen omslaan. Daarmee is het opsporen van verboden iets dat je het beste met een therapeut, of coach kan doen.
    Als je bang bent en je weet niet goed waarvoor, kan het zijn dat je ongemerkt op een verbod bent gestuit. Je bent simpelweg vergeten dat je iets niet mag. Als dit het geval is, kan je als een soort inspecteur starten met kleine zinnetjes en woorden die tot je komen vanuit de angst. Het zijn allemaal clue’s die je vertellen wat je nou eigenlijk niet mag.
    Over het algemeen mag een mens niet vrij zijn, niet zichzelf zijn en niet eindeloos ruimte hebben. Een mens mag hierdoor niet voelen wat hij of zij voelt, of zijn wat hij of zij is. In die hoek kan je het dus sowieso een beetje zoeken. Beperkingen van levensvrijheid en levensgevoel kunnen grote bronnen van angst zijn.
    Verboden worden veelal te rigoureus en hard ingezet. Ook worden verboden doorgegeven zonder dat dat duidelijk is. Daarmee krijg je verboden zonder dat je weet wat er nou eigenlijk verboden wordt. Er ontbreekt sowieso vaak informatie. Simpel gezegd moet je gewoon in pas lopen en niet al te moeilijk doen. Hierdoor kunnen verboden veel te grote angsten teweeg brengen. Ze schieten daarmee hun doel voorbij. Als je verboden opspoort, vraag je dan af wat het is waar je je aan moet houden. Denk hier zelf over na en besluit zelf wat jij een goede norm vindt. Daarmee kan het oude verbod zijn grip verliezen. Hiermee verliest ook de angst zijn grip.
  55. Uitvoelen en doorvoelen van oude angst
    Angst, stress en paniek houden altijd weer op. Ze hebben telkens weer nieuwe voeding nodig, die ze uit de omgeving, of jouw verleden halen. Er is dus iets dat telkens weer het signaal geeft dat je bang moet zijn, stress moet hebben, of zelfs in paniek moet raken. Dit kan ook een oude reactie zijn die getriggerd wordt in het heden. Je draagt nu eenmaal oude reactiepatronen met je mee. Toch worden ook deze signalen in hier-en-nu getriggerd.
    Als je eenmaal een veilige omgeving hebt en je weet dat de angst een oude reactie is, dan kan je er voor kiezen het uit te voelen en door te voelen. Je laat dan de angst gaan. Hierbij is wel belangrijk dat je weet en vindt dat je in het hier-en-nu veilig bent. Je moet dus geen nieuwe angstimpulsen krijgen uit je omgeving.
    Het idee van het uitvoelen en doorvoelen van oude angst, is dat je terwijl je dit doet, je ondertussen jezelf het signaal geeft dat je veilig bent. Daarmee kan het oude signaal zijn functie verliezen. Je hoeft simpelweg niet bang te zijn, zo toon je jezelf.
    Het uitvoelen en doorvoelen van oude angst is bij uitstek iets dat je onder begeleiding moet doen van een professional.
  56. Simpele en lichte lichamelijke arbeid
    In stressvolle tijden en gedurende angstvolle episodes kan het erg prettig zijn om eenvoudig lichamelijk werk te doen, zoals in de tuin werken, of huishoudelijk werk. Het geeft routinematige houvast en het heeft een oud evolutionair gevoel in zich. Het is iets dat in je genen zit om het zo maar te zeggen. Het voelt natuurlijk. Daarbij is het bewegen een prettig element om stress af te vloeien. Ook is het simpele karakter ervan prettig voor de rust en ruimte in het hoofd. Je kan nadenken over wat er aan de hand is en hebt ruimte voor tal van gevoelens die mogen binnenstromen. Het onderbreekt je taken nauwelijks. Ondertussen blijf je houvast houden aan dat wat je te doen hebt.
    Simpele lichamelijke arbeid werkt erg goed bij angst en stress. Bij paniek kan het tussen de golven door. Tijdens de paniek lukt het waarschijnlijk niet en hoeft het ook niet.
  57. Humor
    Lachen geeft tijdelijke ontspanning en kan daarmee een mooie pauze zijn in stress- en angstperiodes. Humor geeft daarnaast inzicht in de situatie en laat vaak zien dat iets een menselijk construct is en daarmee ook anders kan zijn. Daardoor relativeert het de situatie waar je je in bevindt. Je kan daardoor vaak met nieuwe energie en inzicht weer aan dezelfde taak of existentiële puzzel beginnen.
    Humor kan vaak laten zien wat er allemaal misgaat, wat er niet goed is, wat immoreel is, wat niet werkt etc. Het viert zodoende de onmacht, de mislukking en de ellende. Het laat zien dat alle opties, routes en paden die je liever niet neemt, er toch mogen zijn. Daarmee reduceert het stress.

    Humor kan je vooral goed gebruiken rondom stressvolle situaties. Bij angst kan het prettig zijn als pauze en afleiding. Bij paniek komt het pas later binnenzeilen. Je kan ook euforische gevoelens krijgen na paniek, of tussen de golven door. Ook dit heeft verwantschap met humor.
  58. Afleiding
    Bijna iedereen gebruikt afleiding om weg te komen van angst, stress en paniek. Alhoewel dit dus goed kan helpen, schuift het de gevoelens alleen maar door. Het kan dus dienen als een tijdelijke oplossing, bijvoorbeeld om eerst even bij te komen.
    Bij stressvolle taken, events of periodes kan afleiding erg prettig zijn. Doe even iets anders en stap daarmee even uit de stress-taak. Ook hier is het een vorm van rust en pauze nemen.
  59. In het hier-en-nu zijn
    Het hier-en-nu geeft veel veiligheid bij oude angsten. Door hier aanwezig te zijn, maak je jezelf veilig. Je moet dan wel zorgen dat je een goede veilige omgeving hebt nu. Een tweede voordeel van het hier-en-nu is dat “het denken” iets stopt. Je bent er gewoon eventjes. Daarmee mag je ophouden met anticiperen, iets dat nogal gekoppeld is aan angst en stress. Je denkt even wat minder aan wat er staat te gebeuren. Stress en angst ontstaan vaak bij iets dat moet gebeuren, of gaat gebeuren. Het staat in de tijd. Het hier-en-nu dempt dit.

    Bij paniek wordt je vanzelf in het hier-en-nu gegooid. Daar hoef je niks extra’s voor te doen. Het enige dat van je verlangd wordt, is dat jij de boel weer veilig maakt in het hier-en-nu. Dat doe je o.a. door te ademen, door eventueel hulp te zoeken en je telefoon bij de hand te houden en jezelf toe te staan 112, of je huisarts te bellen.

    Het kan zijn dat je juist bang ben om in het hier-en-nu te zijn. Dat kan te maken met hebben met de angst om er te zijn, om zichtbaar te zijn en dat soort existentiële angsten. Het hier-en-nu kan dan averechts werken omdat het teveel spanning met zich meebrengt. Laat dit element dan links liggen en gebruik één van de andere elementen.
  60. Even landen
    Wie gestrest, angstig of paniekerig is, kan nogal in het hoofd of gedachten zitten. Je kan je namelijk voortdurend zorgen maken over wat er gaat gebeuren, wat er toe leidt dat je met beelden in je hoofd bezig bent, ook al voel je van alles in je lichaam. Even landen betekent dat je vanuit het hoofd neerdaalt naar de omgeving. Het voelt echt als een beweging naar beneden: van gedachten naar de fysieke wereld om je heen. Je maakt hierdoor ineens contact met de wereld waar je in zit. Je krijgt in één beweging het hier van het hier-en-nu.
  61. Je laten verzachten
    Verzachting is een instrument dat je uit spanning, stress en angst haalt. Denk bijvoorbeeld aan kittens of een pasgeboren baby. Je ziet kleine lieflijke wezentjes in de wereld, wat je het gevoel heeft dat je tussen zachtaardigheid bent.
    In angst, stress en paniek is de wereld vaak een harde plek. Het kan goed werken om via zachtheid daar even uit te komen. Het zorgt ervoor dat het beeld wat minder eenzijdig is. Kijk of er dingen oom je heen zijn die je verzachten, die je blik wat groter maken dan de gespannen relatie die je hebt door de angst, stress of paniek..
  62. Meditatie
    Meditatie kan erg goed werken om rust te vinden, al dit is voor ieder persoonlijk. De één houdt er van, de ander niet. Bij paniek en angst is het niet aan te raden, of je moet zo geoefend zijn dat je het als routine opvat en daarom juist prettig vindt om te doen.
    Om gewoon rust te vinden, je gedachten los te laten en even terug te komen bij jezelf, kan meditatie wonderen doen. Vooral als je stilte in jezelf kan vinden, de rust kan laten binnenstromen en even niks meer hoeft, dan kan meditatie ontzettend helpen tijdens stressvolle periodes.
  63. Je zorgen mogen maken
    Angst, stress en paniek kunnen een grotere onderstroom hebben van “je zorgen maken”. Het is heel belangrijk dat dit mag. Je moet je zorgen mogen maken, je moet vragen mogen stellen over het onderwerp dat jou bezig houdt. Het gaat er hier om dat er (nog) geen oplossing voor is, of hoeft te zijn. Je mag je ook gewoon zorgen maken, meer niet. Als deze zorg er mag zijn, voelt het heel levensecht, ruimtelijk en diep. Je zit in een echte zorg. De stress, angst of paniek verdwijnt of vermindert dan. Er ontstaat kalmte en berusting in de zorg.
  64. Mag dat gebeuren waar je bang voor bent?
    Angst, stress en paniek hebben alles te maken met iets dat je niet wil, of aankan. Vaak is dit heel normaal, maar soms zijn er dingen die niet realistisch, of nodig zijn om niet te willen en die je prima aankan. Het kan dus goed zijn om uit te zoeken waar je bang voor bent en je dan af te vragen of dit mag gebeuren. Je kan hierbij ook de consequenties uitspreken. Mag je failliet gaan? Mag je je huis verliezen? Mag je alleen zijn? Mag je pijn hebben? Mag je lijden? Mag je buitengesloten worden? Mag je gepest worden? Mag je een klap krijgen? Je hoeft niet een volledig “ja” te geven op al deze vragen, maar ten dele de consequenties accepteren kan al behoorlijk angst-en-stres-reducerend werken.
    Bij paniek is het niet aan te raden hiermee aan de slag te gaan, behalve als je al vaker paniekaanvallen hebt gehad en het juist aan het onderzoeken bent. Het verergert namelijk waarschijnlijk de paniek.
  65. Niets doen
    Vlak voor je iets gaat doen dat je veel stress geeft, zoals een optreden, presentatie, wedstrijd, een ontmoeting of wat dan ook, kan angst en stress behoorlijk bezit van je nemen. Op dat moment kan de vraag rijzen: “Wat moet je doen tegen de angst?” Je kan dan het antwoord “niets” geven aan jezelf. Het neutraliseert je zorgelijkheid en stress. Je kan er een beetje koud van worden, maar je accepteert dat wat komen gaat.

    Het niets doen werkt het beste bij dingen je nog moet gaan doen. Het zorgt ervoor dat de zorgelijkheid, stress, angst en spanning niet verder gaat, maar op hetzelfde acceptabele niveau blijft.

    Niets doen kan een averechts effect hebben als je tot rust gekomen bent. Gebruik het dus vooral bij dingen die nog staan te gebeuren en geen andere optie meer open laten voor je. Bij alles wat moet, kan je niets doen.

    Ook als je in paniek bent, of als een ander in paniek is, en die vraagt wat hij of zijn moet doen kan je zeggen “niets”. Ook hier heeft het een neutraliserend effect op de piek van de golven. Je zegt dan eigenlijk dat iemand het moet ondergaan. Vooral als iedere handeling, gedachte, instructie, techniek, oefening of inzicht het tegengestelde effect heeft en dus weer nieuwe angst en paniek toevoegt, dan kan “niets” heel goed helpen. Zodra iemand gekalmeerd is, komen alle andere dingen die je wel kan doen weer binnen stromen.
  66. Het laten gebeuren.
    “Het laten gebeuren” is bijna hetzelfde als niets doen. Waar je bij “niets doen” echter heerlijk de armen over elkaar kan doen en “wel zien wat er gebeurt”, is “het laten gebeuren” meer betroken bij het proces. Je staat er bij en kijkt er naar. Je bent als het ware onderdeel van het proces en laat dit volledig zijn.,
    “Laat het maar gebeuren” is een zin die je goed kunt uitspreken bij stressvolle taken. Bij paniek kan het ook wel eens werken, met name als je het al vaker gehad hebt. Je volgt dan jezelf als een proces en ziet jezelf reageren. Bij angst is het minder aan te raden omdat er echt iets is dat staat te gebeuren waarvan je nog niet weet of je wilt ingrijpen.
    “het laten gebeuren” is een tool die gebruikt kan worden als je weet waar je aan toe bent.
  67. Je machteloosheid erkennen
    Wie door angst, stress of paniek overgenomen wordt, voelt zich vaak machteloos. Dat komt omdat de angst tegen je zegt dat je iets moet doen, terwijl dat wat je doet (nog) geen effect heeft op de situatie waar de angst vandaan komt. Op dat soort momenten kan je de machteloosheid die je ervaart erkennen. Dit heeft een temperend effect op de angst en maakt je relatie tot de wereld weer wat ruimer en minder bevangen. Je komt een beetje los. “Er is niets aan te doen” kan zodoende een goede gedachte zijn.
  68. Geen nieuwe gedachten toevoegen
    Als je even pauze wil van de stress-gedachten of angstige gevoelens waar je in zit, kan je proberen om niks meer toe te voegen aan je gedachten. Je stopt je gedachten niet, maar voegt niks toe. Als je dan weer een nieuwe gedachte hebt, dan is dit prima. Je voegt gewoon daaraan weer niks toe. Op deze manier blijf je weg uit oplossende of panische gedachten. Je laat het denken gewoon vanzelf gaan en bent niet meer gefocust op iets verbeteren of op te lossen. Met name in onmachtsituaties kan dit goed werken. Het breng een mate van rust. Je lost het even niet meer op, omdat je weet dat het niet op te lossen is. Je weet ook dat je brein maar doorgaat met puzzelen en zodoende is het enige dat je doet “even niks toevoegen”.
  69. Zijn
    Zijn is een tegengif van angst. Zelfs als je problemen hebt met “er te zijn”, is zijn het tegengif. Het zijn is namelijk aardend, ook voor zijnsproblemen.
    Als je er gewoon bent, ben je er gewoon. Het is een probleemloos gevoel dat een eindpunt is van al het streven, verlangen, verbeteren, oplossen etc. Ook als je angsten hebt, is het willen oplossen van de dreiging of onveiligheid iets dat constant speelt. Als je er gewoon bent, spring je als het ware voor een deel naar wat je met deze oplossing wil bereiken. Je wil veilig zijn, zodat je kunt zijn.
    Zijn stopt de angst, stress, of paniek niet, maar geeft het wel wat het wil voor een deel. Het zorgt ervoor dat veiligheid en onveiligheid samen gaan.
  70. Het ik en het niet-ik
    Het uitvoelen en doorvoelen van oude angst brengt je uiteindelijk bij je “ik”. In angst kan je voelen dat je “ik” los raakt, of ontwricht raakt. In het kielzog hiervan ontdek je dan het niet-ik, een plek waar de angst verdwenen is. Het “ik” heeft dit niet-ik nodig om niet altijd in angst te leven. Omgekeerd heeft het niet-ik het “ik” nodig, om op gevaarlijke momenten op te kunnen treden. Oude angsten kunnen een hardnekkig “ik” gecreëerd hebben waarbij het kan voelen alsof de persoonlijkheid ontwricht raakt. Wie de angst volgt, komt uit bij het “ik” om daarna bij het niet-ik te eindigen. Dit is geen permanente staat van zijn, maar eerder een complementair gevoel dat heel prettig is. Het omringt het “ik”, oscilieert ermee of vervangt het als het veilig is.

    Het is belangrijk om zowel het “ik” als het niet-ik te kunnen mogen ervaren en zijn. Er moet vrije beweging tussen beide kunnen zijn. Uiteindelijk hoort er weinig spanning te bestaan tussen het “Ik” en het niet-ik.

    Bij hevige angst en stress kan je het niet-ik gebruiken als veiligere haven. Het komt vanzelf achter het panische ik aan. Gebruik dit alleen als het vanzelf zichtbaar wordt, als je dus in de angst ineens een prettige, onpersoonlijke ruimte om je heen voelt. Als dit zich niet aandient, zoek het dan ook niet op. Bij paniek ben je vaak zo lichamelijk dat het onderscheidt tussen “ik” en niet-ik niet zo groot of manifest is.
  71. Naar het hart van de angst gaan & overgave
    Als weet waar je bang voor bent en je hebt er contact mee, en je komt er achter dat het onontkoombaar is, dan kan dat leiden tot overgave. Vooral met oude angsten kan dit handig zijn. Maak contact met de situatie waar de angst over gaat en met het object van de angst. Ga dan naar het hart van de angst tot je overgave voelt ontstaan. Dat waar je bang voor bent geweest, mag dan zijn. Dit is wel iets voor gevorderden en is het best toe te passen als je in een therapeutisch traject zit.
    Bij paniek moet je dit vooral niet doen. Kom eerst uit de paniek en zorg dat je met een professional aan de slag gaat om de angsten uit te zoeken.
    Stressprocessen kunnen ook overgave uitlokken. Geef je dan over aan het proces, aan de tunnel waar je in gaat. Geef je niet totaal over, want je hebt nog iets te doen.
  72. Verwachtingspatronen onderzoeken
    Hoe meer je van jezelf verwacht, hoe meer je onder druk staat. Het onderzoeken van je verwachtingen van het leven, is dus erg belangrijk. Je kan namelijk ook allerlei verwachtingen hebben die je in eerste instantie niet zo duidelijk voor ogen hebt. Ook kunnen verwachtingen naar andere verwachtingen herleidt worden, zonder dat dat zo snel duidelijk is. Diepgelegen of blinde verwachtingen zijn dus belangrijk om boven water te krijgen als je vaak gestrest bent, angstig bent, of regelmatig in paniek raakt. Ook is het heel normaal om de verkeerde koppelingen te hebben voor sommige verlangens. Het onderzoek naar al deze zaken brengt je dichter bij wat je wil en belangrijk vindt.
  73. Onderdeel zijn van een groter geheel
    Wetenschap, religie, filosofie en levensovertuigingen maken je onderdeel van iets groters. Het plaatst jouzelf in een geheel waar je desondanks maar weinig van hoeft te weten. Je functioneert in iets groters, bent van iets groters en doet mee aan iets groters. Als je angstig bent, kan dit ten eerste het object van de angst erg relativeren en ten tweede kan het je minder gefixeerd en bevangen doen laten voelen. Je stapt even uit de koplampen om het zo maar te zeggen. Je komt wat losser te staan van jezelf waardoor je meer perspectief krijgt en meer ruimte voelt. Ook haalt het wat van de verantwoordelijkheid van je schouders. Al deze zaken zorgen ervoor dat het besef van het grotere geheel je helpt bij angst en stress. Ook bij paniek kan dit besef voorbij komen, omdat je bij paniek zo’n lichamelijke reactie bent. Je hebt geen idee wat er gebeurt, en toch handel je en gebeurt er van alles met je. Het lichamelijke zelf kan je dan al deel doen voelen van het grotere geheel, zelfs zonder dat je dit op dat moment beseft. Je voelt het meer.
  74. Je persoonlijkheid ontwikkelen
    Angst en stress horen bij het leven. Ook paniek kan iedereen wel eens overkomen. Zeker bij oude angsten, maar ook bij huidige stress en angst kan je inzetten op het ontwikkelen van je persoonlijkheid. Het is namelijk de container van je angst om het zo maar te stellen. Angst en stress zitten enerzijds in je persoonlijkheid en anderzijds in de wereld. Jij reageert op de wereld. Als je angst en stress uitzoekt met je persoonlijkheid in gedachten, dan ontdek je goed hoe je in elkaar zit en waar oude angsten vandaag kunnen komen. Tegelijkertijd ontwikkel je deze persoonlijkheid als iets dat oude angsten kan verwerken en nieuwe aankan.
    Persoonlijkheid toont specifiek aan waar jij bang voor bent. Het is dus geen biologisch-wetenschappelijk verhaal, maar een persoonlijk inkijkje in wie jij bent. Als je eenmaal weet waar je bang voor bent op persoonlijk vlak, kan je daar goed op inspelen. Je snapt sneller hoe en waarom je reageert op een bepaalde situatie. Ook kan je makkelijker lifestyle veranderingstrajecten inzetten. Je kent je verleden en snapt het heden, puur omdat je jezelf kent. Zo ga je beter voor jezelf zorgen, haal je jezelf makkelijker weg uit gevaarlijke situaties en kan je sneller kiezen voor een levensrichting die werkt voor jou.
  75. Het in kaart brengen van stressoren voor lifestyle-veranderingen
    Als je opschrijft waar je allemaal bang voor bent of gestrest van raakt, krijg je een mooi beeld van wat er aan de hand is. Je kan hierin ook situaties opschrijven waar je liever niet in wilt raken. Gebruik hierbij vooral ervaringen en niet de fantasie. Het gaat om specifieke en alledaagse situaties waarin jij liever niet terecht komt. Misschien heb je liever geen mensen over de vloer, of ben je juist liever niet alleen in huis. Misschien wil je liever niet naar je werk omdat er iets van je gevraagd wordt wat je niet fijn vindt. Welke situaties mijd je? Welke situaties geven je stress? In welke situaties wordt je bang? Put zoveel mogelijk uit je ervaringen. Zijn er verder bepaalde mensen die jou stress geven? Of bepaalde taken waar je stress van krijgt? Zijn er dingen die je persé moet van jezelf, maar zeer onprettig vindt?

    Bij het in kaart brengen van stressoren gaat het vooral om lifestyle-veranderingen die je kunt doen. Door het overzicht snap je goed wat je stress en angst geeft. Je kan daarachter schrijven wat je wil doen om dit te verminderen. Met een paar ingrepen kan je zo al een heel eind komen. Het is niet zo relevant voor paniek op het moment zelf, wel er omheen om uit te zoeken wat er aan de hand is.
  76. Wees echt!
    Het is prettig als mensen echt zijn. Het geeft vertrouwen, geloofwaardigheid en direct contact. Ook voor jezelf is dit heel prettig, zelfs als je alleen bent. Gewoon echt zijn, werkt heel aardend en brengt je op prettige wijze in de wereld. Het reduceert angst en stress. Bij paniek wordt dit vaak al voor je gedaan. Daar voegt het dus niets extra’s toe.
  77. Mogen Lijden
    Als je pijn mag hebben, je ellendig en naar mag zijn, hoef je daar minder bang voor te zijn. Meestal is angst voorzien van de angst voor lijden. As je deze laag kan toelaten, reduceert de totale angst.
    Ook bij stress kan dit goed werken. Bij paniek is het minder relevant.
  78. Dynamiek gebruiken
    Wat je ook doet om minder angstig, gestrest of paniekerig te zijn, dynamiek helpt meestal goed. Dat betekent dat je ook het tegendeel doet van wat je doet. Als je dus focust op rust, kijk dan daarna of je de onrust ook mag toelaten. Als je even gaat zitten en bijkomen, kijk daarna of je juist kan bewegen en zelfs sporten. Als je heel erg bij jezelf bent, kijk of je ook weer juist bij de wereld mag zijn door met allerlei mensen een praatje te maken bijvoorbeeld. Als je veel spanning hebt, zoek dan ontspanning en laat jezelf ook in de spanning stappen. Gebruik de spanning om te bewegen of om je huis schoon te maken bijvoorbeeld. Dynamiek kan vaak helpen om eenzijdigheid en bevangenheid te doorbreken. Daarbij kan je iets vaak beter als je ook het tegendeel kan. Je kan soms beter ontspannen na flinke inspanning bijvoorbeeld. Zoek dus de dynamiek. Forceer hier niks in, kijk of de dynamiek vanzelf al een beetje in je aanwezig is. Ook geldt het niet voor alles, dus zoek uit welke dingen hier op van toepassing zijn.
  79. Even buiten de mensen staan
    De mensheid is alom aanwezig en kan hiermee nogal stress-verhogend werken. Het kan helpen om hier af en toe even los van te komen, bijvoorbeeld op vakantie of door een lange wandeling in een rustig natuurgebied te maken. Je komt hiermee in contact met een ander deel van jezelf dat minder sociaal is. Je bent even geen mens meer, maar iets biologischer, ruimtelijker, wezenlijker, existentiëler, universeler, of gewoon anders. Je staat even buiten de mensen en de mensheid, bent er even los van. Hierin heb je even geen antwoord op jezelf en anderen, ben je even geen persoon meer. Het is een hele rustige zijnstoestand waar je dan in verkeert. Dit kan een geweldige reset geven aan al het gedoe dat mens-zijn met zich meebrengt.
  80. De ander (er) laten zijn
    Wie gestrest, angstig of paniekerig is, zoekt enerzijds hulp bij anderen, maar wil anderzijds met rust gelaten worden. Ook is er vaak een sterkere voorkeur voor wie je om je heen wilt hebben, iets dat je in angstige tijden ook moet honoreren. Toch kan het ook goed zijn de ander te laten zijn voor wie of wat die persoon is. Het gaat er hier om dat je de ander niet probeert te controleren, zodat je uit je eigen conflicthouding komt of tenminste het conflict niet uitbreidt naar een ander. Net als “de angst bij je houden” zorg je hiermee voor een veilige omgeving. Hoe minder je een ander dwars zit, hoe veiliger jijzelf bent. Daarbij is het loskomen van het gedoe met een potentiële ander zeer rustgevend.
    Soms krijg je hulp van iemand die je niet prettig vindt. Ook dan kan het goed zijn die ander te laten zijn zoals die persoon is. Dit is in angst- en stresssituaties meestal lastig. De houvast aan de ander wordt meestal sterker en daarmee de voorkeur en afkeur groter. Je maakt je hier los van als je de ander gewoon neemt voor wie en hoe die persoon is.
    Zeker bij paniek moet je de anderen laten voor wie en wat ze zijn. Zoek hulp en laat de rest van de mensen links liggen.
  81. De siddering door je heen laten gaan
    Soms, als er niks anders op zit, kan je de angst, of stress door je heen laten gaan. Je voelt het dan als een siddering en komt uit bij een vorm van onmacht. Je stopt met de situatie of omgeving te controleren en laat het zichzelf verder ontplooien. Je eindigt na de siddering bij een mate van onzekerheid. Je beseft dat er weinig te doen is en laat het over je heen komen. In deze vorm van onmacht en onzekerheid kan je nog altijd handelen. Je kan altijd besluiten wel in te grijpen. Je bent dus niet bevangen of overweldigd, of geblokkeerd. Je laat gewoon de angst door je heen sidderen en gaat verder.
    De siddering door je heen laten gaan werkt vooral goed bij angst en hevige stress, in situaties waarin je machteloos bent. Het gaat vooral over situaties die je overkomt en niet bij situaties waarin je wat te doen hebt zoals een optreden, presentatie of moeilijke taak etc.
    Ook bij paniek kunnen de golven je doen sidderen. Dit laten gebeuren is een kunst op zich.
  82. Niet weten wat je moet doen & verdieping
    Als je niet weet wat je moet doen, kan je overstappen naar dat je het allemaal niet hoeft te weten. Het diepere inzicht is dat eigenlijk niemand het weet. Doordat je in dit ontredderende gevoel stapt, kom je voorbij de angsten en stress en krijg je soms direct contact met hoe je je voelt. Je zinkt er als het ware doorheen en voelt wat er er is de diepte met je aan de hand is. Dit kunnen oude gevoelens zijn, of hele wezenlijk levenskwesties. Je kan daar doorheen stromen, voelen wat je voelt en daardoor via dit gevoel vanzelf weer in een veilige en fijne wereld aankomen. Het “niet weten” is vaak een brug daarnaar toe.
    Het “niet weten” werkt zowel bij angst, stress als paniek. Bij paniek moet echter wel monitoren hoe het met je gaat. Een klein laagje “weten” blijft daar nodig.
  83. Basisangsten accepteren
    In angst en stress kan je vaak basisangsten ontdekken waarvan je denkt dat dat zal gaan gebeuren. Je denkt bijvoorbeeld dat je dood gaat, vermoord wordt, onderworpen wordt, helemaal alleen zal zijn, of nooit iemand van je zal houden, of nooit meer met iemand samen zal zijn, nooit meer een mooi leven zult hebben, gek wordt etc. Dit soort inhoud van angsten zijn een soort basisangsten. Deze geven een enorme lading aan de angst of stress die aan de hand is. Zo kan je bang zijn voor winkelen, omdat je bang bent dat je dood zult gaan door verdrukking bijvoorbeeld. Het doodgaan is dan de basisangst. Als de angst voor het winkelen niet weg gaat, kan je de basisangst accepteren en neutraliseren door te zeggen: “Ik ga dood”, Je neemt als het ware je lot in eigen handen rondom de basisangst waardoor de huidige angst (winkelen) gaat liggen.
  84. Aan iets fijns denken
    Aan iets fijns denken kan werken, zeker als het iets in de toekomst is dat reëel is. Als je nu in een onveilige situatie zit en je weet dat het over twee maanden zal gaan stoppen, dan kan je daar aan denken als je nu bang wordt. Het geeft je een mate van controle over je lot en toekomst. Het is nu even rot, maar straks zal het beter zijn. Dit is vooral een goede techniek als de angst, of stress nu onontkoombaar is en je het gewoon moet uitzingen. Ook bij paniek kan het helpen
  85. Vrijheid vinden.
    Als je in een staat van vrijheid verkeert, ga je een ander soort relatie aan met dingen om je heen. Je wil vrij zijn en zoekt zo naar vrijheid. Op die manier blijf je over het algemeen weg van de beangstigende relaties tot de wereld om je heen. Alhoewel het pad naar vrijheid bezaaid is met angst, is vrijheid zelf het einde van angst.
    In tijden van angst, stress en paniek kan het helpen om te beseffen dat je een pad van vrijheid bewandeld. Je beweegt toe naar een vrije relatie met alles en iedereen om je heen. Dit besef helpt je door de angsten heen.